Juvenil idiyopatik artrit tanılı hastalarda kemik sağlığının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜMRAN ÇAKIROĞLU
Danışman: Firdevs Baş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Juvenil İdiyopatik Artrit Tanılı Hastalarda Kemik Sağlığının Değerlendirilmesi Giriş: Kronik hastalığı olan çocuklarda fiziksel aktivitenin azalması, beslenme yetersizliği ve malabsorsiyon, yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı kemik sağlığını etkilemektedir. Bazı sistemik hastalıklarda, sistemik inflamasyon ve sitokin düzeylerinin yükselmesi ile kemik yapım ve yıkımı etkilenmektedir ve kemik kütlesi azalabilmektedir. Sistemik hastalıkların tedavisi sırasında glukokortikoid, vb ilaçların kullanımı da kemik sağlığını olumsuz etkilemektedir. Kronik hastalıklarda ortaya çıkan büyüme ve gelişme geriliği, puberte gecikmesi dahil olmak üzere birçok faktör kemik yoğunluğunun azalmasına yol açabilmektedir. Kemik yoğunluğu düşüklüğü, juvenil idiyopatik artrit (JİA) tanılı hastalarda ortaya çıkabilecek önemli komplikasyonlardandır. Amaç: Çalışmamızda, JİA tanılı hastalarımızda kemik sağlığının retrospektif olarak değerlendirilmesi, kemik sağlığı ile ilişkili olabilecek klinik, biyokimyasal ve radyolojik bulguların gözden geçirilmesi, farmakolojik ve non-farmakolojik tedavilerin kemik sağlığı üzerine etkilerinin araştırılması, eşlik edebilecek sorunların belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: Çalışmamıza İ.Ü Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Romatoloji Polikliniğine 15.06.2023-15.12.2023 tarihleri arasında başvuran, ILAR tanı kriterlerine göre JİA tanısı almış, 18 yaş altı olan 53 hasta dahil edilmiştir. Retrospektif olarak gerçekleştirilen bu çalışmada hasta verilerine Çocuk Romatolojı Bilim Dalı Polikliniği arşivindeki hasta dosyalarından ve dijital hastane veri tabanından erişildi. JİA tanılı çocukların poliklinik dosyaları incelenerek; doğum tarihi, cinsiyeti, başvuru şikayeti, tanı yaşı, akraba evliliği, kırık öyküsü, ağrı öyküsü, aile öyküsü, anne ve baba boy, son muayenedeki antropometrik ölçümleri (boy, ağırlık), pubertal evresi, sistemik muayene bulguları, hastalık aktivasyon skoru, biyokimyasal parametreleri, görüntülemeleri, tedavileri ve dual enerji X-ışını absorpsiyometri (DEXA) yöntemi ile bakılan kemik mineral yoğunluğu (KMY) ölçümü hasta takip formuna kaydedildi. Ayrıca beslenme özelliklerini belirlemek için beslenme anketi dolduruldu. Hastalar JİA alt grupları, yaş grupları, cinsiyet, KMY ölçümleri, hastalık aktivasyon skoru, kullandıkları ilaç tedavilerine göre gruplandırıldı. İstatistik analizleri için SPSS-21 paket programı kullanıldı. Bulgular: Çalışmamıza 26'sı erkek, 27'si kız 53 hasta dahil edildi. JİA tanılı çocukların yaş ortalaması 152,7 ± 42,7 ay idi. Çocukların %26,4'ünün 4–10 yaş, %73,6'sının 11–18 yaş grubunda yer almaktaydı. Çocukların tanı yaşlarının ortalaması 95,2 ± 54,9 ay ve izlem sürelerinin ortalaması 57,6 ± 44,3 ay idi. JİA alt gruplarının dağılımı değerlendirildiğinde; oligoartiküler JİA %69,8, poliartiküler JİA %18,9, sistemik JİA %5,7 ve entezit ilişkili artrit %5,7 oranında idi. En sık başvuru şikayeti ağrı idi. Çocukların %9,4'ünde kırık öyküsü, %5,7'sinde ise sırt ağrısı vardı. Aile öyküsünde akraba evliliği oranı %15,1, romatizmal hastalık öyküsü %35,8 idi. Önerilen kalsiyum miktarlarının diyetle alınma oranları 4 -10 yaş grubunda 11-18 yaş grubunda göre daha yüksekti ve fark anlamlı idi ( p<0.05). Çocukların %58,5'i önceden steroid tedavisi almıştı. Çocukların tanı sonrası %79,2'si konvansiyonel hastalık modifiye edici ilaç (cDMARD), %1,9'u biyolojik hastalık modifiye edici ilaç (bDMARD), %13,2'si non-steroidal anti-inflamatuar ilaç (NSAİİ) ve %5,7'si cDMARD + bDMARD almakta idi. Çalışmamız sırasında güncel olarak %22,6'sı cDMARD, %43,4'ü bDMARD, %17'si NSAİİ ve %17'si cDMARD + bDMARD almaktaydı. JİA tanılı çocukların DEXA ile KMY Z skoru değerlendirilmesinde %45,3'ünde osteopeni ve %15,1'inde osteoporoz saptandı. JİA alt tiplerinden poliartiküler JİA tanılı çocukların tamamı steroid tedavisi almış olmakla beraber, alt tipler karşılaştırıldığında steroid tedavisi alan ve almayan çocukların DEXA değerlendirmeleri açısından istatistiksel anlamlı fark bulunmadı. Çocukların %41,5'inde vitamin D düzeyi düşük saptandı. Bu hastaların %20,8'inde D vitamini eksikliği (≤12 ng/ml), %20,8'inde D vitamini yetersizliği (12-20 ng/ml) belirlendi. Tedavi protokolleri ile KMY Z skoru arasında ilişki saptanamadı. KMY Z-skoru ile 25 (OH) D3 değerleri arasında pozitif yönlü orta düzey ilişki saptandı (r=0,317; p<0,05). Sonuç: Çalışmamızda kemik sağlığının etkilendiği, kemik kütlesinin azaldığı DEXA ölçümüne göre osteporoz ve osteopeni oranın yüksek olduğu saptanmıştır. Hastalık ağırlık derecesi ile KMY azalması arasında ilişki bulunamamasına karşın, KMY z skoru ile 25(OH)D3 vitamini düzeyi arasında pozitif yönlü ilişki vardı. JİA tanılı çocuklarda KMY düşüklüğünün engellenmesi ve kemik sağlığının korunması için yeterli D vitamini ve kalsiyum alımı önemli görünmektedir.