İç-grup ve dış-gruplara yönelik özgeciliğin evrenselcilik ve iyilikseverlik değer boyutlarına göre farklılaşma dereceleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: OGEDAY ÇOKER

Danışman: SEVİM CESUR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Özgecilik herhangi bir menfaat beklentisi içerisinde olmadan diğer bir kişiye gönüllü olarak yardım etme davranışıdır. Menfaatler sadece bireysel düzeyde değil bireyin ait olduğu gruplar çerçevesinde de değerlendirilebilmektedir. Bu yüzden özgeci davranışın gözlenmesi üzerinde bireylerin iç grup ve dış grup farklılaştırmalarının etkisi bulunabilmektedir. Bireyler özgeci davranışları, evrimsel teorilerin belirttiği üzere iç gruplarına daha fazla göstermektedirler. Bununla birlikte bireylerin değer sistemlerinin de özgeci davranış üzerinde önemli etkileri vardır. Schwartz'ın değer kuramına göre evrenselci değerlere sahip bireyler, geniş bir perspektiften çevrelerini önemserken iyilikseverlik değer yapısına sahip bireyler, daha dar sınırlar içerisindeki çevrelerini önemsemektedirler. Bu araştırma, bireylerin sahip oldukları değer sistemlerinin, iç ve dış gruplarına yönelik özgeci davranış düzeyleri üzerinde ne tür etkilerinin olduğu incelemektedir. Araştırma, iki aşamadan oluşmaktadır. 1847 üniversite öğrencisinin katıldığı birinci aşamada özgecilik ölçeği ve değerler ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasına ise ilk aşamadan seçilen 120 kişi katılmıştır. İkinci aşamada katılımcıların araştırmanın birinci aşamasında belirtmiş oldukları iç grup ve dış gruplarına yönelik özgeci davranışları, para paylaşımı üzerinde deneysel bir desen ile incelenmiştir. Yapılan analizler bireylerin sahip oldukları değer tiplerinin iç grup ve dış gruplarına yönelik özgeci davranışları üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğuna işaret etmektedir. Yapılan regresyon analizleri, evrenselcilik değer tipinin özgeciliği iyilikseverlikten daha iyi açıkladığını göstermektedir. Bireyler özgeci davranışı en fazla iç grup üyelerine göstermekte ve ayrımcılık düzeyleri arttıkça özgecilik davranışlarının görülme miktarı düşmektedir. Bununla birlikte evrenselci bireyler, nötr ve dış gruplarına yönelik daha fazla özgeci davranışta bulunmaktadırlar. Bu bulgular, ayrımcılığı üreten kimlik politikalarından ziyade evrenselci değerlerin öne çıkarılmasının önemine vurgu yapılarak tartışılmış ve bu konuda üretilebilecek öneriler sunulmuştur.