TURİSTLERİN ÖZNEL İYİ OLUŞLARI, DESTİNASYON BAĞLILIKLARI, DAVRANIŞSAL NİYETLERİ VE TEMEL PSİKOLOJİK İHTİYAÇLARI ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN ÖZ BELİRLEME TEORİSİ KAPSAMINDA İNCELENMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KARTAL DOĞUKAN ÇIKI
Danışman: Haluk Tanrıverdi
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Öz Belirleme Teorisi, bireylerin motivasyon ve davranışlarını anlamada kritik bir rol oynadığını öne sürdüğü özerklik, yeterlik ve ilişkililik olarak adlandırılan üç temel psikolojik ihtiyaca odaklanmaktadır. Öz Belirleme Teorisi, bireylerin öznel iyi oluşlarının ve memnuniyet düzeylerinin, psikolojik ihtiyaçların tatmin düzeyine bağlı olarak şekillendiğini ve bu ihtiyaçların tatmin edilmesinin bireylerin davranışsal eğilimlerini ve karar alma süreçlerini olumlu yönde etkilediğini öne sürmektedir. Bu yüzden turizm alan yazınında giderek daha fazla ilgi gören bu teori turistlerin motivasyonlarını, destinasyon seçimlerini ve davranışsal niyetlerini açıklamada kullanılmaktadır. Bu araştırmanın amacı, turistlerin öznel iyi oluşları, destinasyon bağlılıkları, davranışsal niyetleri ve temel psikolojik ihtiyaçları arasındaki ilişkileri öz belirleme teorisi temelinde incelemektir. Bu bağlamda araştırma, İstanbul'un UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan tarihi alanlarını ziyaret eden kültür turistlerine anket uygulaması yapılmıştır. Hem çevrim içi hem de yüz yüze gerçekleştirilen anket uygulaması sonucunda toplamda 503 kullanılabilir ankete ulaşılmıştır. Verilerin analizi sonucunda elde edilen bulgulara göre İstanbul'un tarihi alanlarını ziyaret eden turistlerin temel psikolojik ihtiyaçlarının tatmininin hem öznel iyi oluş hem de destinasyon bağlılığını etkilediği tespit edilmiştir. Ayrıca üç psikolojik ihtiyacın tatmini sonucunda ortaya çıkan öznel iyi oluşun destinasyon bağlılığı ile birlikte turistlerin tekrar ziyaret etme ve başkalarına tavsiye etme niyetlerini de etkilediği ortaya çıkarılmıştır. Son olarak turistlerin öznel iyi oluş durumlarının tekrar ziyaret etme ve tavsiye etme niyetlerini etkilediği belirlenmiştir. Bu bağlamda bu araştırmanın sonuçları, turistler açısından üç temel psikolojik ihtiyacın karşılanmasının önemini vurgulamaktadır. Ayrıca araştırma sonucunda teorik ve pratik anlamda bazı öneriler sunulmuştur.