Çocuklara Erken Yaşta Bilgi Arama Davranışlarının Kazandırılması: 3-6 Yaş Örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Özlem Tok
Danışman: Mehmet Canatar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Erken okuryazarlık, bilgi toplumu olarak adlandırdığımız bu toplumda çocuklar için temel bir yaşam becerisi olarak kabul edilir. Erken okuryazarlık becerilerinin tanımları ve gereksinimleri, bu zaman süresi boyunca değişmiş ve gelişmiştir. Pek çok bilim adamı, erken okuryazarlık tanımının ve niteliklerinin esas olarak bilgi toplumunun gereksinimlerine ve ebeveynlerin sundukları nitelikli ev ortamına göre belirlendiğini öne sürmektedir. Bilgi toplumu çağında yaşayan insanların eğitim sistemlerinin çağın gereksinimlerine uygun yöntem ve araçlarla planlanması ile erken çocukluk döneminde edindikleri beceriler arasında sıkı bir bağ vardır. Bugüne kadar erken okuryazarlık alanına yönelik yapılan bilimsel çalışmalar ve uygulamalar; çocukların kaliteli, sağlıklı ve istenilen seviyede okuryazarlık becerilerine sahip olabilmesi, bilgi toplumu kuşakları yetiştirebilmesi için bu becerilerin erken yaşlardan itibaren çocuklara kazandırılması gerektiğini savunmaktadır. Çocukların gelecekte iyi bir okur olmaları demek yaşam boyu kendilerini geliştirmeleri demektir. Kendini sürekli geliştiren bilgi toplumu bireyleri, ülkenin kalkınması anlamındadır. Çocukların yaşam standartlarını ve becerilerini geliştiren paydaşlardan bir tanesi de kütüphanelerdir. Kütüphaneler; çocukların temel becerilerini, kütüphane kullanma becerilerini, doğru ve nitelikli bilgiye nasıl ulaşacaklarını, okuma kültürünü oluşturmalarını, çocukların kültürel gelişimlerini destekleyen, olumlu kişilik kazanmalarını sağlayan ve toplumsallaştıran kuruluşlardır. Bu çalışma, bilgi toplumu çağındaki çocukların erken okuryazarlık becerilerine sahip olmalarının doğası ve ebeveynlerin bu konudaki deneyim ve yetkinlikleri üzerine odaklanmaktadır. Ayrıca çocukların erken okuryazar olmalarının kuram ve uygulama seviyesinde tanımını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Daha önce yapılan çalışmalar temel alınarak bu çalışmada bilgi toplumu çağında erken okuryazarlığın doğasını ve ebeveynlerin yetkinliklerini tanımlamak için ilk olarak; NELP (2008) erken okuryazarlık çerçevesi ve ebeveynlerin bu becerileri kazandırmadaki kütüphane algıları bütünleştirilmiştir. İkinci olarak bu çalışma; çocukların erken okuryazarlık yeterliliklerini geliştirmek için ebeveynlerin çocuklarına evde sunacakları verimli öğrenme etkinliklerini araştırmayı amaçlamaktadır. Bu araştırmada amaçlara ulaşmak için durum çalışması ile eylem araştırmasını içeren nitel ve nicel araştırma yöntemi birlikte kullanılmıştır. Çalışmaya 500 ebeveyn gönüllü katılım göstermiştir. Ölçek geliştirme aşamaları, çevrimiçi platform aracılığı ile pilot çalışma için bir ay, daha sonraki aşama için iki aylık bir süreçte uygulanmıştır. Veri kaynakları literatür taraması sonucu oluşturulan madde havuzu pilot çalışma için güvenirlik ve geçerlilik faktör analizleri sonucunda elde edilen maddeler araştırma boyunca iki kez boylamsal olarak uygulanan erken okuryazarlık anketidir. Sonuçlar, ebeveynlerin erken okuryazarlık deneyimlerinin düşük olduğu, eğitim seviyesi yüksek olan ebeveynlerde bile erken yaşta çocuklara kütüphane algısı kazandırılması gerektiği düşüncesinin olmadığını göstermiştir. Çalışma ilk olarak; erken okuryazar olmanın tanım ve yetkinliklerinin bilgi toplumu çağının kültürüne ve uygulamalarına göre yeniden tanımlanması ve güncellenmesi gerektiğini ve teknoloji çağında çocuklar için erken okuryazarlığının uygun ve etkili bir yaklaşım olduğunu göstermektedir. İkinci olarak; ebeveynler tarafından evde erken okuryazarlık eğitim faaliyetlerinin, çocukların edindikleri bilgilerini önceki bilgiler üzerine inşa ettikleri ve çocukların bilgilerini günlük yaşama ve akademik erken okuryazarlığı uygulamalarına dönüştürmelerini sağlayan etkili pedagojik stratejilere dayanmalıdır. Üçüncüsü ise; ebeveynlerin çocukları için çeşitli uyaran içeren çevre oluşturmalarının, ebeveynlerin çocuklarıyla ev ortamında harmanlanmış (yüzyüze ve çevrimiçi) öğrenme etkinlikleri gerçekleştirmelerinin, kütüphanelerde okuryazarlıkla ilgili sunulan hizmetlerden faydalanmalarının erken okuryazarlık için en iyi öğretim stratejisi olarak görünmektedir.