Tüketicilerin konvansiyonel araçlardan elektrikli araçlara geçiş niyeti üzerinde kişisel ve ürün temelli faktörlerin rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ARMAĞAN EBRİŞİM
Danışman: SELEN ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnsanlık, yüzlerce yıl boyunca ulaşım ihtiyacını karşılayabilmek için çeşitli yollar denemiş, ulaşım araçları icat etmiştir. Kendinden hareketli makinelerin icadı ulaşımın daha hızlı ve etkili olmasını sağlamıştır. Günümüzde bu ihtiyaç, ağırlıklı olarak fosil yakıtlı konvansiyonel araçların kullanımı ile karşılanmaktadır. Fosil yakıtlı araçlar yüz yılı aşkın bir süredir dünyayı arşınlamaktadır. Ancak bu kullanım küresel ısınma, bölgesel kirlenme, sera gazı emisyonlarının artması, karbon ayak izinin artması gibi pek çok sorunu da beraberinde getirmektedir. Ulaşım ihtiyacı karşılanırken doğaya verilen zararın en aza indirilme çabası, elektrikli araçların ön plana çıkmasına neden olmuştur. Elektrik üretiminin büyük oranda halen fosil yakıtlara bağımlı olması ve elektrikli araçlara ilişkin çeşitli kaygılar tartışmalara neden olsa da tüketicilerin elektrikli araçlara ciddi bir yönelimi olduğu görünmektedir. Tüketicilerin fosil yakıtlı konvansiyonel araçlardan elektrikli araçlara geçiş niyeti üzerindeki kişisel ve ürün temelli faktörlerin rollerinin belirlenmesi ve itme çekme bağlama yapısı kullanılarak bu faktörlerin geçiş niyetine etkilerinin saptanması bu araştırmanın temel amacını oluşturmaktadır. Kişisel ve ürün temelli faktörleri tespit edebilmek adına elektrikli araç ilgilenimi yüksek, on yılı aşkın süredir araç kullanma deneyimi olan ve araç kullanma deneyimi tek bir araç ile sınırlı olmayan yedi katılımcı ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan bu ön çalışmada ortaya çıkan faktörlerin ışığında araç kullanma deneyimi olan katılımcılar ile gerçekleştirilen çevrimiçi anket çalışması sonucu 672 kullanılabilir anket verisi toplanmıştır. Analiz sonuçları, elektrikli araçlara geçiş niyetine en güçlü olumlu etkisi tespit edilen faktörlerin sırasıyla alternatiflerin çekiciliği, algılanan genel faydalar, algılanan ürün eskimesinin sosyal boyutu ve satın alma ilgilenimi olduğunu; en güçlü olumsuz yönde etki eden faktörlerin ise sırasıyla eylemsizlik ve algılanan ürün eskimesinin çevresel boyutu olduğunu göstermektedir. Geçiş niyetine en güçlü etkisi bulunan faktörün alternatiflerin çekiciliği olduğu ortaya çıkmıştır. Doğrudan geçiş niyetine etkisinden bağımsız olarak, bağlama değişkenlerinin itme ve çekme değişkenlerinin geçiş niyetine etkisini düzenleyen düzenleyicilik etkisinin tespiti için düzenleyici etki analizleri gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre algılanan ürün eskimesinin sosyal boyutunun geçiş niyetine etkisini performans engelleri, altyapı engelleri, eylemsizlik, uğraş odaklı değiştirme maliyeti ve riskten kaçınma düzenlemektedir. Algılanan genel faydaların geçiş niyetine etkisini satın alma ilgilenimi düzenlemektedir. Alternatiflerin çekiciliğinin geçiş niyetine etkisini ise finansal engeller, performans engelleri, parasal değiştirme maliyeti, uğraş odaklı değiştirme maliyeti ve satın alma ilgilenimi düzenlemektedir. Ayrıca sosyodemografik faktörlerin tüm değişkenlerin geçiş niyetine etkisi üzerinde düzenleyicilik etkisi incelenmiştir. Analize göre algılanan genel faydaların geçiş niyetine etkisini hane halkı geliri düzenlemektedir. Alternatiflerin çekiciliğinin geçiş niyetine etkisini medeni durum ve hane halkı geliri düzenlemektedir. Eylemsizliğin geçiş niyetine etkisini ise katılımcıların yaşı, medeni durum ve hane halkı geliri düzenlemektedir. Elektrikli araçlara geçiş niyetinin sosyodemografik özelliklere göre farklılıkları incelendiğinde cinsiyetin ve araç kullanma deneyiminin geçiş niyeti üzerinde anlamlı fark oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır.