YENİ MEDYADA DOĞRULUK KONTROLÜ: KULLANIMLARA YÖNELİK PİLOT BİR ÇALIŞMA VE PLATFORM ÇALIŞANLARI İLE YAPILAN ÖNCÜ BİR DEĞERLENDİRME

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Radyo Televizyon ve Sinema Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ozan Evren

Danışman: Ayşen Gül

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tabana yayılan internet erişimi ve özellikle mobil cihazların yaygınlaşması ile birlikte gündelik hayatın vazgeçilmez parçalarından biri haline gelen yeni medya kullanımı sürekli artan içeriklerin birikimini de beraberinde getirmektedir. Yeni medya araçlarının kullanıcı sayısının artışına koşut bir şekilde artan içerik kaynakları güvenilirlik anlamında yeni soru işaretleri doğurmaktadır. Her tür haber, bilgi ve verinin sosyal medya etkisiyle çok hızlı bir şekilde yayılabildiği günümüzde bilgi çarpıtma, hatalı bilgilendirme ve gerçeklik sonrası kavramları nesnel gerçekliğin kavranmasının önünde önemli birer engel olarak durmaktadır. Alanda bugüne kadar yapılan çalışmalarda doğruluk kontrolünün önem ve gerekliliğinin teknolojik, ekonomi-politik bağlam çerçevesinde oluşan görece sınırlı toplumsal etkiler ve doğrulama platformlarının sayısının azlığı nedeniyle yeterince vurgulanmaması böyle bir çalışmanın yapılmasında ana belirleyici unsur olmuştur. Konuya ulusal ve uluslararası doğrulama platformlarının çalışanları ve doğrudan son kullanıcıların gözünden bakma ihtiyacı, etkisini giderek artıran dezenformasyon, manipülasyon, siyasî bağlam ile kaynak ve fonlar gibi kritik başlıklar da çalışma kapsamında yapılan alan araştırmalarına zemin oluşturmuştur. Araştırmalar sonucunda tespit edilen yerli ve küresel platformlar arasındaki yapay zekâ ve büyük veri gibi teknoloji kullanımı farkları, yerli platformların finansmanındaki görece yetersiz şeffaflık, doğrulama platformlarının az bilinirliği ve özellikle 1980 sonrası doğumlu bireylerin içeriklere koşulsuz inanma eğiliminden uzak olmaları çarpıcı sonuçlar olarak ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda bu çalışmada hedeflenen, yeni medya çağında üretilen içeriklerin doğruluk kontrol süreçlerinin nasıl işlediğini yerel ve küresel çerçevede incelemek, gerçekliğin tespitine dair kullanılan araçların günümüz yeni medya kullanım pratiklerine olan etkilerini araştırarak şeffaflık ve doğruluk ilkelerinin uygulanmasının sağlanabilmesi yolunda çeşitli çözüm önerilerini tartışmak olmuştur.