Baltasar Gracián ve insan doğası: Makyavelist ve Stoacı perspektifler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NASIR ÖZTEKİN
Danışman: Nedim Yıldız
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Felsefe tarihinde, Stoacılık'ta yetkin bir ifadesini bulan erdem ahlakı ile Makyavelizm'in temsil ettiği dünyevi başarı odaklı strateji, genellikle ahlakilik ve pragmatizm arasındaki gerilimin iki kutbu olarak kabul edilir. Bu tez, 17. yüzyıl İspanyol düşünürü Baltasar Gracián'ın Oráculo Manual y Arte de Prudencia adlı eserini merkeze alarak, onun bu iki gelenek arasında nasıl özgün bir konum aldığını analiz etmektedir. Çalışma, Gracián'ın literatürde "Cizvit cüppesi giymiş Machiavelli" veya "Stoacı bilge" gibi zıt şekillerde yorumlanmasından kaynaklanan belirsizliği gidermeyi ve prudencia kavramı merkezli sentezini netleştirmeyi hedeflemektedir. Çalışmada karşılaştırmalı ve tematik metin analizi yöntemi benimsenmiştir. Oráculo Manual'de yer alan aforizmalar, tematik bir çözümlemeye tabi tutulmuş; Gracián'ın düşünceleri, Roma Stoacıları (özellikle Seneca) ve Machiavelli'nin Prens eseriyle karşılaştırmalı olarak yorumlanmıştır. Tezin ana iddiası, Gracián'ın Makyavelist stratejileri Stoacı bir ahlaki çerçeveyle ıslah ettiği ve Stoacı erdemleri Makyavelist bir gerçekçilik ile işlevsel kıldığı yönündedir. Araştırma, bu iki yaklaşımın Gracián'da bir çelişki oluşturmak yerine, birbirini tamamladığını ortaya koymuştur; Gracián, içsel dünyada Stoacı bir tutumu, dışsal dünyada Makyavelist bir gerçekçiliği benimser. Temel bulgu, prudencia'nın bu iki alanı dinamik bir denge içinde yöneten merkezî yeti olduğudur. Bu bağlamda Gracián, stratejiyi erdemi korumak için zorunlu bir araç, bir tür "ahlaki meşru müdafaa" olarak konumlandırmıştır. Bu çalışma, Gracián'ı antik erdem etiği ile modern politik realizm arasında bir geçiş figürü olarak konumlandırarak, hem Gracián literatürüne hem de Türkçe felsefe yazınına katkı sunmaktadır.