Yenikapı batıklarında sülfür ve demir analizi, dağılımı ve ahşaplardan uzaklaştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASLI GÖKÇE KILIÇ
Danışman: Ufuk Kocabaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında, Yenikapı batıklarına ait suya doymuş ahşaplardaki sülfür ve demir element ve bileşikleri analiz edilmiş, sülfür ve demirin ahşaplardaki dağılımı belirlenmiştir. Bu çalışmalardan elde edilen verilerden faydalanarak ahşaplarda ortaya çıkarılan kimyasal bileşiklerin uzaklaştırılabilmesi için uygulanması gereken yöntem tespit edilmiştir. Ayrıca ahşapların sergilenmesi ve depolanmasında uyulması gereken önleyici koruma çalışmaları da araştırma kapsamında değerlendirilmiştir. Tez çalışması kapsamında YK 8, YK 16, YK 18, YK 20, YK 21, YK 27 ve YK 31 batıklarına ait ahşaplardan örnekler alınmıştır. Alınan tüm örneklerin fiziksel ve kimyasal yapıları incelenmiştir. Ayrıca örneklerin SEM görüntüleri incelenerek uğradıkları fiziksel bozulmalar tanımlanmıştır. Örnekler üzerinde gerçekleştirilen FTIR analizleri ile ahşapların haloselüloz ve lignin bölümlerinde yaşanan kimyasal bozulmalar ortaya konmuştur. Çalışmaya konu olan örnekler üzerinde gerçekleştirilen pH ölçümleri ile ahşaplarda asidite sorunu olmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca örnekler üzerinde tamamlanan XRF ve SEM-EDX analizleri ile de çalışmanın en önemli bölümünü oluşturan sülfür ve demir elementlerinin ahşaplardaki varlığı ortaya konmuştur. Batık ahşaplarında gerçekleştirilen SEM-EDX haritalama ile örneklerdeki sülfür ve demir dağılımı belirlenmiştir. Elementel olarak tespit edilen sülfür ve demirin seviyelerinin anlaşılabilmesi için XPS analizi gerçekleştirilmiş olup, bu analiz ile de ahşaplardaki FeS, FeS2 gibi demir sülfürlerin varlığı ortaya konmuştur. Batık ahşapları üzerinde sürdürülen detaylı analiz çalışmalarından sonra demir bileşiklerinin ahşaplardan uzaklaştırılması için gerçekleştirilmesi gereken uygun yöntem deneysel çalışmalar ile belirlenmiştir. Tez araştırması ile ayrıca kimyasal temizlik yöntemlerinin yanı sıra konservasyon sonrasında gerçekleştirilen önleyici koruma çalışmalarının da önemi ortaya konmuştur. Tez çalışması kapsamında pek çok bilim dalından faydalanılarak disiplinlerarası bir çalışma gerçekleştirilmiş olup, elde edilen sonuçlar diğer ülkelerdeki batık gemilerin sonuçları ile karşılaştırılarak mevcut verilere ilk kez ülkemizden de katkı sağlanmıştır. Tüm bu çalışmalar ile suya doymuş ahşap malzeme üzerinde enstrümental analiz yöntemlerinin uygulandığı oldukça kapsamlı bir çalışma ortaya konmuştur.