Ahmet Hamdi Tanpınar'ın hikâyeleri üzerine Mihail Bahtin'in tür kuramı bağlamında bir inceleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE BEYZA ERİM
Danışman: MEHMET ŞERİF ESKİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:21. yüzyılda gelinen noktada, modernizmin akışkan dünyasında, edebiyat türleri arasındaki geçişkenlikler malumdur fakat bu hususta pek az somut çalışma ortaya konmuştur. Var olan boşluğu biraz olsun doldurabilmek niyetiyle hazırlanan bu tezde, Mihail Mihailoviç Bahtin (1895-1975) ve Ahmet Hamdi Tanpınar (1901-1962) üzerine yapılan önceki araştırmalardan farklı olarak merkeze tür kuramları alınmış olup türler arası geçişkenlik tartışmaya açılmıştır. 20. yüzyılın en önemli edebiyat kuramcılarından Bahtin, diyalojik, çok-sesli ve çok-dilli dünyasıyla roman türünün kökenlerini Orta Çağ Avrupası'nın karnaval geleneğinde arayarak bu kültürün edebiyattaki yansımaları üzerinde durmuştur. Bahtin'in kuramında akışkan bir tür olarak ele alınan roman, kendisinden önce ve sonra ortaya çıkmış tüm edebî türleri etkisi altına alıp dönüştüren, onları kendisine benzeterek romanlaştıran hegemonik bir türdür. Nitekim romanın dışındaki diğer edebî türlerde birtakım romanesk özelliklerle karşılaşıp bu türlerin romanlaşmaya meylettiğini gözlemlememiz mümkündür. Bu bağlamda Bahtin'in hâlâ gelişmekte olan romanın, başat bir edebî tür olarak 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren diğer tüm edebî türleri romanlaştırdığı iddiasından hareketle Tanpınar'ın âdeta bir roman gibi kaleme alınmış hikâyelerinin nasıl, hangi yönleriyle romanlaşma temayülü gösterdiklerinin izini süren bir araştırma yapılmıştır. Araştırmanın kuramsal kısmında öncelikle edebiyat türlerinin genel doğasına dair nesnel bir çerçeve çizilmiş; ardından Bahtin'in tür kuramını oluşturan diyaloji, polifoni, heteroglossia gibi kavramlara açıklık getirilmiş, karnavalesk anlayışı doğrultusunda da karnaval ve karnavallaşan edebiyat üzerinde durulmuştur. Devamında, romanın karnavalesk kökenlerine inilerek Sokratik diyalog ile Menippos yergisine, karnaval gülmesine, grotesk gerçekçiliğe değinilmiş ve son olarak kronotop kavramı ele alınmıştır. Çözümleme kısmında ise Tanpınar'ın Abdullah Efendi'nin Rüyaları ve Yaz Yağmuru isimli hikâye kitaplarının içinde yer alan hikâyeleri ile bu kitapların dışında kalan diğer dört hikâyesi olmak üzere, tüm hikâyeleri analiz edilmiştir. Olay örgüsü, karakterler, tema, dil ve anlatım gibi özelliklerinin yanı sıra hem tematik hem de biçimsel karnavallaşma unsurları bakımından incelenen on beş hikâye üzerinden türlerin sınırları sorgulanmış, tür kategorilerinin belirsizliği ve geçişkenliği ortaya konmuştur.