Türkiye-ABD ilişkileri (1971-1984)


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MURAT ÖZATA

Danışman: Ali Arslan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

TÜRKİYE-ABD İLİŞKİLERİ (1971-1984) MURAT ÖZATA Soğuk Savaş yılları boyunca tehdit-güvenlik algılarının şekillendirdiği Türkiye-ABD müttefikliği, 1970'li yıllarda başlayan detant dönemi ile yeni bir sürece girmiştir. ABD ve SSCB gibi soğuk savaşın merkezinde yer alan devletlerin birbirlerine karşı politikalarında olan değişiklik, Türkiye'nin ittifak içindeki rolünde değişimi beraberinde getirmiştir. SSCB'yi çevreleme politikasından vazgeçen ABD, 1970 yılından itibaren Türkiye'ye yaptığı yardımları sürekli olarak azaltmıştır. 1970'li yıllardan itibaren ikili ilişkilerde yaşanan sorunlar, silah ambargosu sonrasında Türk dış politikasında bir kırılmaya sebep olmuştur. Bu kırılma iki aşamada gerçekleşmiştir. İlk aşamada, Türkiye dış politikada NATO dışındaki ülkelerle ilişkilerini geliştirerek uluslararası alanda yalnızlığını gidermeye çalışmıştır. 1978'e kadar devam eden bu süreçte Türkiye SSCB ile ticari ilişkilerini geliştirmiş, Avrupa ve Ortadoğu ülkeleri ile kurduğu ilişkilerde de kısmen başarılı olmuştur. 1978 sonrası başlayan ikinci aşamada ise Türkiye, ABD ile ittifakın güvenlik için yeterli olmadığından hareketle, NATO merkezli olmayan bir ulusal savunma politikası izlemeyi amaçlamıştır. Türkiye, daha önceki dönemlerin aksine ulusal çıkarlarını ön planda tutarak savunma politikalarına ve dış politikasına yön vermiştir. Türkiye'nin kendi ulusal çıkarlarını gözeten, yeni bir savunma politikasını tartıştığı bu günlere, içeride ekonomik kriz ve siyasal şiddet eşlik etmektedir. Dış politikada ise ABD üsleri, Yunanistan'ın NATO'ya yeniden entegrasyonu, U-2 uçuşları gibi ABD açısından son derece önemli sorunlar bulunmaktadır. Türkiye 1980 öncesi dönemde, tüm ekonomik ve siyasi baskılara rağmen, dış politikada ABD beklediği adımları atmakta direnmiştir. ABD ve Türkiye arasındaki bağların zayıflaması ve Türkiye'nin ABD ekseninden uzaklaşması anlamına gelen bu kırılma, 12 Eylül'de yönetime el koyan generaller tarafından sonlandırılmıştır. Darbe öncesi çeşitli sebeplerle yavaş yol alınan yakınlaşma, darbe sonrası kurulan askeri hükümet döneminde hızla yeniden tesis edilmiş, iki ülke arasındaki sorunlar çözülerek Türk dış politikası ABD-NATO ekseninde yeniden konumlandırılmıştır.