Portekiz ve Türkiye LGBTİ+ örgütlenmelerinde örgütlenme yapısı ve ilgili kavramlar: Kültürler arası değerler çalışması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: GONCA NEBİOĞLU

Danışman: SEVİM CESUR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Doktora tez kapsamındaki bu çalışma farklı kültürler içerisinde değişen anlamlara duyulan meraktan ortaya çıkmıştır. Çalışmanın temel amacı; LGBTİ+ örgütlenmelerinde, "kimliksizlik", "queer", "özgürlük", "heteronormativite" kavramlarının ne anlama geldiğini ve bu anlamların kültürden kültüre, örgütlenmeden örgütlenmeye, bireyden bireye ve gönüllü ya da üye olunan örgütlenme yapısına göre değişip değişmediğini anlamaktır. Ek olarak; örgütlenme içerisinde esas alınan ya da kabul edilmeyen değerlerin neler olduğunu, İlişki Düzenleme Kuramı'nın hiyerarşi, orantılılık, eşitlik ve birlik motivasyonlarının kullanımının farklı kültürlerde nasıl kullanıldığını ve örgütlenme içerisindeki kişiler arası ilişkilerin nasıl şekillendiğini incelemektir. Çalışma, örgütlenme zamanları 2 aydan 27 yıla kadar değişen 37 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Portekiz örnekleminde 21, Türkiye örnekleminde 16 katılımcı bulunmaktadır. Katılımcıların her biri bir örgütlenme içerisinde aktif olarak gönüllü ya da maaşlı çalışandır. Katılımcılara öncelikle "Bilgilendirilmiş Gönüllü Onam Formu", daha sonra araştırma problemleriyle ilgili sorulardan oluşan "Yarı Yapılandırılmış Görüşmeler", bu görüşmelerin sonunda da araştırmacı tarafından oluşturulan "Dernek Değerleri Uygulaması" uygulanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme soruları tematik analizin açık ve kapalı kodlama yöntemleriyle kategori, tema ve alt temalara ayrılmış, Dernek Değerleri Uygulaması ise Frekans Analizi ile incelenmiştir. Çalışmanın bulgularında dört evrensel ilişki motivasyonunun kullanıldığı gözlenmiştir. Fakat bu motivasyonların kullanılış şekli ve içerdiği anlamlar farklı olabilmektedir. Bu çalışma kapsamında özellikle hiyerarşi motivasyonunun iki kültürde farklı şekilde tanımlandığı ve kullanıldığı gözlenmiştir. Portekiz örnekleminde hiyerarşi, hızlı çözüme ulaşmada yararlı bir motivasyon olarak görülürken, Türkiye'de hiyerarşi daha çok ast- üst ilişkisinin temsili olarak görülmüş ve yatay örgütlenme ve eşitliğe karşı bir kavram olarak ele alınıp reddedilmiştir. Queer kavramının, Portekiz örnekleminde kuram olarak ele alınmasından çok şemsiye bir kavram olarak kullanıldığı, kimliksizleşme kavramının ise günlük hayatta neredeyse pek kullanılmadığı bulgulanmıştır. Dernek Değerleri Uygulaması'nda ise Portekiz özelinde "ayrımcılık" değerinin, Türkiye özelinde ise "şiddet" ve "hiyerarşi" değerlerinin dernek içinde olmaması gerektiğinin altı çizilmiş, Portekiz özelinde "saygı" ve "eşitlik" değerlerinin, Türkiye özelinde ise "dayanışma" değerinin ön plana çıktığı gözlenmiştir. Çalışmanın bulgularının, LGBTİ+ örgütlenmeler içerisinde politika belgelerinin hazırlanmasına ve örgütlenme ilkelerin gözden geçirilip kavramların tekrar değerlendirilebilmesine olanak ve pratik bir katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.