"HÂZİN TEFSÎR'İNİN EBU'T-TEVFÎK EŞ ŞEYHİBRAHİM TERCÜMESİ (METİN-İNCELEME) (1.CÜZ) (FATİHA SURESİ-BAKARA SURESİ 1/141)"
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Zeynep Eski
Danışman: Reyhan Çorak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hâzin el-Bağdâdî'nin Lübâbü't-Te'vil fî Me'âni't-Tenzil isimli Kur'ân-ı Kerîm tefsirinin Türkçeye tercümesi olan Tercüme-i Tefsîr-i Hâzin, XIX. yüzyılın başlarında kaleme alınmış bir eserdir. Eserin müellifi Ebu't-Tevfîk es-Seyyid Şeyh İbrahim Sırrî isimli bir Nakşibendi şeyhidir. Bilindiği üzere XV. yy.'da Lübâbü't-Te'vil fî Me'âni't-Tenzil Musa b. Hacı Hüseyin el-İznikî tarafından Tefsîri'l-Lübâb adıyla Türkçeye tercüme edilmiştir. Tercüme-i Tefsîr-i Hâzin, Tefsiri'l-Lübâb'ın bir nüshası zannedilerek sehven Süleymaniye Kütüphanesi yazma eser kataloğuna, Musa b. Hacı Hüseyin el-İznikî adına kaydedilmiştir. İncemeler neticesinde Tercüme-i Tefsîr-i Hâzin'e ait başka bir nüshaya rastlanılamamıştır. Mevcut nüshanın 1a sayfasında mütercim olarak açıkça Şeyh İbrahim'in isminin zikredilmesi ayrıca 2a sayfasında da mütercimin kendi dilinden bu eseri tercüme ettiğini beyan etmesi eserin Şeyh İbrahim'e ait olduğunu göstermektedir. Bununla beraber Tefsîri'l-Lübâb üzerinde doktora çalışması bulunan İsmail Taş, Tefsiri'l-Lübâb'ın nüshalarının tespiti esnasında Tercüme-i Tefsîr-i Hâzin'in bu eserin nüshalarından biri olmadığını tespit etmiştir. Çalışmamızda Tercüme-i Tefsîr-i Hâzin incelenmiş, Taş'ın doktora çalışmasında yaptığı bu tespit sunduğumuz deliller ile netleştirilmiştir. Ayrıca Tercüme-i Tefsîr-i Hâzin'in birinci cildinin 1a-61b varaklarını kapsayan kısmın transkripsiyonu yapılmıştır. Eserde bulunan Arapça kısımlar tercüme edilmiş, alıntı yapılan kaynaklar tespit edilerek dipnotlarda gösterilmiştir. Kaynak metinle karşılaştırılmalarda bulunularak bu eserin nasıl bir tercüme olduğu ve muhtevasında neleri barındırdığı ortaya konulmaya çalışılmıştır.