Türk ve Arap Dil Kurumlarında ıstılah çalışmaları


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, DOĞU DİLLERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BAHAR ARIKAN

Danışman: Ömer İshakoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

19. yüzyılda bilim ve teknolojinin sürekli gelişmesi her dilde olduğu gibi Türkçe ve Arapçada farklı disiplinlere ait çok sayıda yeni ıstılahın ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Türkiye'de ve Arap ülkelerinde yeni ortaya çıkan ıstılahların dile aktarılması görevini dil kurumları üstlenmiştir. Tezimiz; ıstılah üretimi konusunda belli standartlar belirleyip çalışmalar yapan Türkiye'deki ve Arap ülkelerindeki dil kurumları hakkında bilgi vermeyi ve kullandıkları yöntemleri örneklerle incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda Türkçe ve Arapçada kullanılan ıstılah türetme yöntemleri karşılaştırılarak her iki dilde bu yöntemlerin benzer ve farklı yönleri nelerdir sorusuna cevap aranmaya çalışılmıştır. Çalışmamız Türkiye'de ve Arap ülkelerinde ıstılah türetme yöntemlerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi bakımından şu ana kadar bu konuda yapılan çalışmalardan farklılık arz etmekte ve bu alandaki boşluğu doldurması açısından önem ifade etmektedir. Tezimiz nitel araştırma metotları yöntemiyle hazırlanmış olup, veriler belgesel tarama yöntemiyle analiz edilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda modern dönemde Türklerde ve Araplarda ıstılah türetme çalışmalarının temellerinin 18. yüzyılda atıldığı, 19. yüzyılda ise bilim ve teknolojinin gelişmesiyle Batı kaynaklı kelimelerin dilleri istilası sonucu çalışmaların hız kazandığı görülmektedir. Dil kurumlarının yaptığı çalışmalar kapsamında Türklerde ve Araplarda aynı ıstılah türetme yöntemleri kullanıldığı, ancak dilin yapısına bağlı olarak bu yöntemlerin kullanım sıklığı ve oranının değiştiği tespit edilmiştir.