Yeniden İşlevlendirilen Endüstri Mirası Yapılarında Teknik Kalite Bağlamında Bir Değerlendirme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLCE BOZKURT
Danışman: Selahattin Ersoy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İngiltere'de başlayan Endüstri Devrimi, 19. yüzyılda Avrupa'yı etkisi altına alarak yeni bir devri başlatmıştır. Endüstrileşmeyle birlikte üretim sistemleri ve iş kollarında yaşanan değişimler; halkın tarım ekonomisine bağlı olmasının önüne geçmiş ve devrimin yaşandığı kentlere doğru bir göç başlamıştır. Gelişen alt yapı ve teknolojiyle üretimin yapıldığı endüstri yapıları ve kent yapılanmalarında önemli değişiklikler meydana gelmiştir. Ancak 20. Yüzyılın ortalarına gelindiğinde sanayinin kent dışına çıkması, üretim teknolojilerindeki değişimler, ulaşım sistemlerinde yaşanan farklılaşmalar ve artan nüfusun kentler üzerindeki değişimleri gibi sebeplerden dolayı kent merkezlerindeki fabrikalar terk edilmiş, kent merkezlerindeki endüstri yapıları işlevsiz kalmıştır. İşlevsiz kalan bu yapılar çevreleriyle birlikte terk edilen alanları oluşturmuş, bu mekanların çevresi kimsenin yanından bile geçmeyi tercih etmeyeceği, atıl, tehlikeli mekanlara evrilmiştir. Endüstri yapılarının kent dokusundaki yapısal oranları, tarihsel değeri, döneminin yapım tekniklerine dair birer belge niteliğinde olmaları sebepleriyle birer kimlik öğesi olarak görülmüşler böylece endüstri arkeolojisi ve endüstri mirası kavramları ortaya çıkmıştır. Endüstri mirası kavramının ortaya çıkmasıyla birlikte ICOMOS, TICCIH, ERIH vb. gibi endüstriyel mirasın korunması için pek çok uluslararası örgüt ve sivil toplum kuruluşu kurulmuştur. Endüstriyel mirasların korunması ve yeniden işlevlendirilmeleri konusunda tüzükler yayınlamışlardır. Böylece endüstri mirası yapılarının yeniden işlevlendirilmeleri gündeme gelmiş, bu konuda çalışmalar yürütülmeye başlamıştır. Endüstri mirası yapılarının korunması "endüstri mirası yapılarının korunma değeri" kavramını ortaya çıkarmıştır. Tarihsel, estetik, teknik ve sembolik değer gibi pek çok değer yargısı içinde, bu değer yargılarının korunması ve yaşatılması hedefiyle endüstri mirası yapıları yeniden işlevlendirilmektedir. Bu çalışmada bu değer yargılarından "teknik değer" kavramı, "mekan kalitesi" kavramıyla iç içe geçirilerek "yeniden işlevlendirilen endüstri mirası yapılarında teknik kalite parametreleri" oluşturulmuştur. Oluşturulan bu parametreler, alan çalışması kapsamında yakın zamanda yeniden işlevlendirilip kent kullanımına açılan üç endüstri mirası yapısında mirasın kullanıcıları tarafından değerlendirilmiştir. Çalışmanın amacı, yeniden işlevlendirilmesi hedeflenen endüstri mirası yapılarında, kullanıcıların da dikkate aldığı teknik kalite şartlarını tespit etmek ve mekanı tercihlerine etkisi olup olmadığını incelemektir. Ayrıca teknik kalite şartlarının, mekanın dönüşümüne olan etkisinin kullanıcılar tarafından nasıl yorumlandığını öğrenmek, başarılı bir dönüşüm için bu şartların gerekliliğinin sorgulanması hedeflenmiştir. Bu bağlamda tezin yöntemi literatür araştırması ve gözlem, yerinde tespit ve anket çalışmalarını içeren alan çalışmasından oluşmaktadır. Müze Gazhane, Cendere Sanat ve Kütüphane Troleybüs mekanlarında gerçekleştirilen alan çalışması ve anket çalışmalarının sonucu olarak, endüstri mirası yapılarında teknik kalitenin sağlanmasının kullanıcılar tarafından önemine erişilmiştir. Teknik kalitenin sağlandığı endüstri mirası yapıları çekici ve tekrar tekrar ziyaret edilmek istenen birer mekan haline gelmekle kalmayıp, kullanıcılarının kaliteli vakit geçirmesine de katkı sağlamaktadır. Endüstri mirası yapılarının yeniden işlevlendirilmesi süreçlerinde teknik kalitenin iyi şekilde sağlanması, dönüşüm sayesinde yaşanabilir, çekici ve tarihini kullanıcısına varlığıyla aktarabilen yapılar haline gelmesine yardımcı olmaktadır. Bu çalışma endüstri miras yapılarının korunması, sürdürülebilirliği ve geleceğe aktarımı için önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.