BUCA İLÇESİNDE NÜFUSUN DEĞİŞİMİ: SOSYO-KÜLTÜREL VE MEKANSAL ANALİZ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OZAN KARAPINAR
Danışman: Özlem Sertkaya Doğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu yüksek lisans tezi, İzmir'in otuz ilçesinden biri olan Buca'nın 1990 yılından günümüze uzanan nüfus gelişimini; bu gelişimin ortaya çıkardığı sosyo-kültürel ve mekânsal değişimleri bütüncül bir coğrafi bakış açısıyla analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada 1990-2025 yılları arasındaki 35 yıllık süreçte hızlı sanayileşme, iç ve dış göç, kentsel dönüşüm uygulamaları ve üniversitenin varlığının ilçe nüfusunun yapısı, dağılımı ve sosyo-ekonomik dinamikleri üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bu süreçleri şekillendiren coğrafi konum, jeomorfoloji, iklim, bitki örtüsü ve toprak özellikleri gibi doğal çevre koşulları da araştırmanın temel bileşenleri arasında değerlendirilmiştir. Bunun yanında, Buca'da hızlı nüfus artışıyla ilişkili mekânsal ve sosyo-ekonomik değişimlerin daha iyi anlaşılabilmesi amacıyla yerleşmenin tarihsel gelişimi de ele alınmıştır. Çalışma süresince demografik veriler, saha gözlemleri ve kapsamlı literatür taramaları doğrultusunda Buca'nın, geçmişte metropolün çeper ilçeleri arasında yer alırken günümüzde yoğun merkez dokusunun önemli bir bileşeni hâline gelme süreci irdelenmiştir. Demografik veriler için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), arazi örtüsü verileri için CORINE, CBS (Coğrafi Bilgi Sistemi) tabanlı mekânsal analizler için BİRUNİ sistemi ile Buca Belediyesinin yayımladığı çeşitli rapor ve stratejik planlardan yararlanılmıştır. Elde edilen verilerin değerlendirilmesi sonucunda ilçedeki nüfusun mekânsal dağılımı, sosyal yapıda meydana gelen dönüşümler ve bu dönüşümlerin kentsel planlama süreçlerine yansımaları ortaya konulmuştur. Bulgular, nüfus artışının mekânsal yoğunlaşmayı artırdığını, bunun altyapı yetersizlikleri ve sosyo-kültürel uyum sorunları gibi çeşitli kentsel problemleri beraberinde getirdiğini göstermektedir. Ayrıca elde edilen sonuçlar, Buca ilçesindeki nüfus gelişiminin yalnızca demografik göstergeler üzerinden değil, mekânsal ve sosyo-kültürel etkenlerle birlikte değerlendirilmesinin zorunlu olduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Buca, Nüfus Gelişimi, Mekânsal Değişim, Sosyo- Kültürel Dönüşüm, Göç, Kentsel Dönüşüm, Üniversite Etkisi, Coğrafi Analiz, Kentsel Planlama, Yoğunlaşma