Gram negatif çomaklarda karbapenamazların moleküler yöntemlerle araştırılması


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYHAM M.A ABULAILA

Danışman: Zerrin Aktaş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ABULAİLA, A. (2018). Gram negatif çomaklarda karbapenamazlarin moleküler yöntemlerle araştırılması. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Tıbbi Mikrobiyoloji AD. Doktora Tezi. İstanbul. Anahtar Kelimeler: Enterobacteriaceae, Karbapenemaz enzimleri, Blue carba testi, karbapenem inhibisyon testi, NDM-1, OXA-48, KPC, PCR, Real-time PCR Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje No: 20992 Genişlemiş spektrumlu beta laktamaz üreten Gram negatif bakterilerin tedavisinde karbapenem grubu antibiyotikler son seçenek olarak kullanılmaktadır. Ancak, Gram negatif bakterilerde karbapenemaz üretimine bağlı olarak antimikrobiyal direncin ortaya çıkması ve yayılması ciddi bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, 23 Ocak -23 Temmuz 2017 tarihleri arasında, hastanemizin yoğun bakım servislerinde yatan hastaların rektal veya dışkı örnekleri incelenerek, karbapenemlere dirençli Enterobacteriaceae ailesindeki türlerle kolonizasyonu agarda tarama yöntemiyle araştırılmıştır. Fenotipik tarama yönteminde 1 µg/L meropenem ilave edilmiş McConkey besiyeri kullanılmıştır. Tarama yöntemiyle meropeneme dirençli bulunan izolatların, meropenem, ertapenem ve imipeneme duyarlılık testleri disk difüzyon yöntemi ile yapılmış, MİK değerleri ise buyyonda dilüsyon yöntemiyle belirlenmiştir. Karbapenemaz aktivitesi için fenotipik testlerden; Modifiye Hodge Testi (MHT), karbapenem inaktivasyon metodu (KİM), Kombine Disk Metodu (KDM); (i) Sınıf A beta-laktamaz KPC aktivitesi için fenilboronik asit (PBA) + MEM diski, (ii) metallobeta-laktamaz aktivitesi için EDTA + MEM diski, (iii) OXA-48 beta laktamazın saptanması için ise temosilin (30 mg) ve (iv) AmpC + porin kaybının saptanması için kloksasilin diski ile testler uygulanmıştır. Ayrıca Blue-Carba testi ile de karbapenemaz aktivitesi belirlenmiştir. Moleküler yöntemlerde, karbapenem direncine neden olan ve en yaygın olarak saptanan genler (OXA-48, IMP, VIM, KPC ve NDM) klasik PCR ve Real time PCR yöntemiyle araştırılmıştır. Ayrıca OXA-48, NDM, KPC pozitif bulunan toplam dokuz izolata DNA dizi analizi uygulanmıştır. xvii Çalışma dönemi boyunca, toplam 765 rektal sürüntü veya dışkı örneği taranmış ve Enterobacteriaceae ailesine ait türlerde, meropeneme dirençli 98 suş izole edilmiştir. 98 izolatın 91’i Klebsiella pneumoniae olarak tanımlanırken, üç suş Klebsiella oxytoca, üç suş Enterobacter cloacae ve bir suş Escherichia coli olarak tanımlanmıştır. Klasik PCR yöntemiyle; K. pneumoniae suşlarının 49’unda blaOXA-48, 34’ünde blaOXA-48/blaNDM-1, yedisinde blaNDM-1 ve birinde blaKPC geni, K. oxytoca suşlarının ikisinde blaOXA-48 ve birinde blaNDM-1, E. cloacae suşlarının ikisinde blaOXA-48, birinde blaNDM-1 ve E. coli suşunda blaOXA-48/blaNDM-1 geni saptanmıştır. Klasik PCR sonuçlarına göre, tüm izolatlarda saptanan en yaygın karbapenemaz tipi blaOXA-48 %54 (53) olarak saptanırken, blaOXA-48 ve blaNDM-1 birlikteliği %36 (35), tek başına blaNDM-1 %9 (9) ve blaKPC %1 (1) oranında saptanmıştır. Real time PCR sonuçları, klasik PCR sonuçları aynı oranda saptanmakla birlikte bu testle NDM/VIM ayırımı yapılamamıştır. Fenotipik testlerden; KİM, MHT, ve BCT testleri karbapenemaz üreten izolatları sırasıyla %100, %98 ve %90.8 oranında doğru olarak tespit etmiştir, ancak enzim tipleri bu testlerle özgül olarak belirlenememiştir. KDM testi MBL' ve KPC tipi karbapenemaz üreten bakterileri 100 duyarlılıkla doğru olarak tespit etmiştir. Kullanılan tüm fenotipik yöntemlerde OXA-48 karbapenemazı özgül olarak saptayan bir yöntem belirlenememiştir. Bu çalışmada hastanemiz yoğun bakım ünitelerinde CRE kolonizasyonu yüksek oranda saptanmış ve OXA-48 ve NDM-1 enzimleri bu dirençten sorumlu en yaygın enzim tipleri olarak belirlenmiştir. Hastanemizde geçmiş dönemlerde sadece OXA-48 tipi karbapenemaz yaygınken, bu çalışma ile OXA-48 ve NDM tipi karbapenemaz enzimlerini üreten suş sayısında önemli bir artış olduğu gözlenmiştir. Bu çalışmada ile aynı zamanda, ülkemizde sporadik olarak bildirilmeye başlanan, ancak daha önce hastanemizde saptanmayan KPC tipi karbapenemaz üreten K. pneumoniae suşu da ilk defa saptanmıştır. Sonuç olarak, karbapenem direncinin hastane ortamında yayılımının önlenmesi için standart enfeksiyon kontrollerinin ve akılcı antimikrobiyal kullanımının sıkı bir şekilde uygulanmasının yanı sıra, patojenlerin yayılımını saptamak ve kontrol etmek için sürveyans çalışmalarının düzenli olarak yapılması gerekliliğinin ne kadar önemli olduğu gözlenmiştir. Klinik laboratuvarların rutin fenotipik tarama testleri ile xviii karbapenemaz üreten bakterileri saptayarak, moleküler yöntemlerle enzim tipinin belirlenmesi hem epidemiyolojik açıdan hem de hastaların tedavilerinin düzenlenmesi açısından da ayrı bir önem arz etmektedir.