Gram negatif çomaklarda karbapenamazların moleküler yöntemlerle araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYHAM M.A ABULAILA
Danışman: Zerrin Aktaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
ABULAİLA, A. (2018). Gram negatif çomaklarda karbapenamazlarin moleküler
yöntemlerle araştırılması. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Tıbbi
Mikrobiyoloji AD. Doktora Tezi. İstanbul.
Anahtar Kelimeler: Enterobacteriaceae, Karbapenemaz enzimleri, Blue carba
testi, karbapenem inhibisyon testi, NDM-1, OXA-48, KPC, PCR, Real-time PCR
Bu çalışma, İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından
desteklenmiştir. Proje No: 20992
Genişlemiş spektrumlu beta laktamaz üreten Gram negatif bakterilerin
tedavisinde karbapenem grubu antibiyotikler son seçenek olarak kullanılmaktadır.
Ancak, Gram negatif bakterilerde karbapenemaz üretimine bağlı olarak antimikrobiyal
direncin ortaya çıkması ve yayılması ciddi bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu
çalışmada, 23 Ocak -23 Temmuz 2017 tarihleri arasında, hastanemizin yoğun bakım
servislerinde yatan hastaların rektal veya dışkı örnekleri incelenerek, karbapenemlere
dirençli Enterobacteriaceae ailesindeki türlerle kolonizasyonu agarda tarama
yöntemiyle araştırılmıştır. Fenotipik tarama yönteminde 1 µg/L meropenem ilave
edilmiş McConkey besiyeri kullanılmıştır. Tarama yöntemiyle meropeneme dirençli
bulunan izolatların, meropenem, ertapenem ve imipeneme duyarlılık testleri disk
difüzyon yöntemi ile yapılmış, MİK değerleri ise buyyonda dilüsyon yöntemiyle
belirlenmiştir. Karbapenemaz aktivitesi için fenotipik testlerden; Modifiye Hodge Testi
(MHT), karbapenem inaktivasyon metodu (KİM), Kombine Disk Metodu (KDM); (i)
Sınıf A beta-laktamaz KPC aktivitesi için fenilboronik asit (PBA) + MEM diski, (ii)
metallobeta-laktamaz aktivitesi için EDTA + MEM diski, (iii) OXA-48 beta laktamazın
saptanması için ise temosilin (30 mg) ve (iv) AmpC + porin kaybının saptanması için
kloksasilin diski ile testler uygulanmıştır. Ayrıca Blue-Carba testi ile de karbapenemaz
aktivitesi belirlenmiştir. Moleküler yöntemlerde, karbapenem direncine neden olan ve
en yaygın olarak saptanan genler (OXA-48, IMP, VIM, KPC ve NDM) klasik PCR ve
Real time PCR yöntemiyle araştırılmıştır. Ayrıca OXA-48, NDM, KPC pozitif bulunan
toplam dokuz izolata DNA dizi analizi uygulanmıştır.
xvii
Çalışma dönemi boyunca, toplam 765 rektal sürüntü veya dışkı örneği taranmış
ve Enterobacteriaceae ailesine ait türlerde, meropeneme dirençli 98 suş izole edilmiştir.
98 izolatın 91’i Klebsiella pneumoniae olarak tanımlanırken, üç suş Klebsiella oxytoca,
üç suş Enterobacter cloacae ve bir suş Escherichia coli olarak tanımlanmıştır.
Klasik PCR yöntemiyle; K. pneumoniae suşlarının 49’unda blaOXA-48, 34’ünde
blaOXA-48/blaNDM-1, yedisinde blaNDM-1 ve birinde blaKPC geni, K. oxytoca suşlarının
ikisinde blaOXA-48 ve birinde blaNDM-1, E. cloacae suşlarının ikisinde blaOXA-48, birinde
blaNDM-1 ve E. coli suşunda blaOXA-48/blaNDM-1 geni saptanmıştır.
Klasik PCR sonuçlarına göre, tüm izolatlarda saptanan en yaygın karbapenemaz
tipi blaOXA-48 %54 (53) olarak saptanırken, blaOXA-48 ve blaNDM-1 birlikteliği %36 (35),
tek başına blaNDM-1 %9 (9) ve blaKPC %1 (1) oranında saptanmıştır. Real time PCR
sonuçları, klasik PCR sonuçları aynı oranda saptanmakla birlikte bu testle NDM/VIM
ayırımı yapılamamıştır.
Fenotipik testlerden; KİM, MHT, ve BCT testleri karbapenemaz üreten izolatları
sırasıyla %100, %98 ve %90.8 oranında doğru olarak tespit etmiştir, ancak enzim tipleri
bu testlerle özgül olarak belirlenememiştir. KDM testi MBL' ve KPC tipi karbapenemaz
üreten bakterileri 100 duyarlılıkla doğru olarak tespit etmiştir. Kullanılan tüm fenotipik
yöntemlerde OXA-48 karbapenemazı özgül olarak saptayan bir yöntem
belirlenememiştir.
Bu çalışmada hastanemiz yoğun bakım ünitelerinde CRE kolonizasyonu yüksek
oranda saptanmış ve OXA-48 ve NDM-1 enzimleri bu dirençten sorumlu en yaygın
enzim tipleri olarak belirlenmiştir. Hastanemizde geçmiş dönemlerde sadece OXA-48
tipi karbapenemaz yaygınken, bu çalışma ile OXA-48 ve NDM tipi karbapenemaz
enzimlerini üreten suş sayısında önemli bir artış olduğu gözlenmiştir. Bu çalışmada ile
aynı zamanda, ülkemizde sporadik olarak bildirilmeye başlanan, ancak daha önce
hastanemizde saptanmayan KPC tipi karbapenemaz üreten K. pneumoniae suşu da ilk
defa saptanmıştır.
Sonuç olarak, karbapenem direncinin hastane ortamında yayılımının önlenmesi
için standart enfeksiyon kontrollerinin ve akılcı antimikrobiyal kullanımının sıkı bir
şekilde uygulanmasının yanı sıra, patojenlerin yayılımını saptamak ve kontrol etmek
için sürveyans çalışmalarının düzenli olarak yapılması gerekliliğinin ne kadar önemli
olduğu gözlenmiştir. Klinik laboratuvarların rutin fenotipik tarama testleri ile
xviii
karbapenemaz üreten bakterileri saptayarak, moleküler yöntemlerle enzim tipinin
belirlenmesi hem epidemiyolojik açıdan hem de hastaların tedavilerinin düzenlenmesi
açısından da ayrı bir önem arz etmektedir.