Muhtelit Mütareke Komisyonu ve Faaliyetleri (1918-1922)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Özge Polat
Danışman: Ramazan Erhan Güllü
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osmanlı Devleti'nin 30 Ekim 1918'de İtilaf Devletleri ile imzalamış olduğu Mondros Mütarekesi'nin ardından, mütareke şartlarını uygulamak gerekçesiyle 13 Kasım 1918 günü İtilaf Devletleri temsilcileri donanmalarıyla birlikte İstanbul'a gelmişlerdi. İtilaf Devletleri'nin İstanbul'a geldikleri gün, Hariciye Nazırı Mustafa Reşit Paşa tarafından mütareke şartlarını yerine getirmek üzere Mütareke Komisyonu kurulması düşünülmüştür. Tevfik Paşa hükümetinin kurulmasının ardından kurulan Mütareke Komisyonu'na reisi olarak da Eski Moskova Sefiri Galip Kemali Bey tayin edilmiştir. İtilaf Devletleri ile birlikte yürütülecek olan mütarekenin şartlarının yerine getirilmesi çalışmalarında komisyona, İtilaf Devletlerinin tayin ettiği birer üye de katılmıştır. Muhtelit Mütareke Komisyonu çalışmalarını Hariciye Nezaretinin bir odasında yürütmüştür. Komisyon çalışmaları ilk zamanlarda Osmanlı yetkililerinin denetiminde yürütülmüş olsa da kısa süre içinde Osmanlı Devleti komisyon üzerindeki gücünü kaybetmeye başlamıştır. İtilaf Devletleri Osmanlı Devleti üzerindeki denetim mekanizmasını giderek güçlendirmiş ve pek çok kurumu kendilerine bağlamışlardır. Ayrıca İstanbul'da kendi otoriteleri altında çok sayıda komisyon kurmuşlardır. Mütareke Komisyonuda 1919 yılı itibariyle İtilaf Devletlerinin emirleri altına girmeye başlamıştır. 1920 yılında İstanbul'un resmen işgal edilmesinin ardından İstanbul'daki İtilaf yönetimi etkisini daha da arttırmıştır. Komisyon artık İtilaf Devletleri Yüksek Komiserleri tarafından verilen kararları uygulamaya başlamıştır. Mütarekenin işleyişi ile ilgili olarak alınan kararların tamamen İtilaf Devletleri tarafından yürütülen komisyonlara verilmesinin ardından da komisyonun elinde hiçbir yetki kalmamıştır. İtilaf Devletleri Yüksek Komiserlerinin 17 Mart 1922 tarihli toplantısında Mütareke Komisyonu'nun kaldırılmasına karar verilmiştir. Komisyonun yürüttüğü işlemlerin büyük kısmı İtilaf Devletleri kurumlarına devredilmiştir. 31 Mart 1922'de İstanbul Hükümetine bildirdikleri talimatname ile Türkiye'ye girmek isteyen şahısların Pasaport Kontrol Bürosuna müracaat etmeleri gerektiği bildirilmiştir. Böylece komisyonun yürüttüğü son görev de elinden alınmış ve Muhtelit Mütareke Komisyonu mütareke dönemi içinde yürüttüğü 4 yıllık faaliyetine son vermiştir.