Muhammed b. Korkmaz'ın "Nesrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân" adlı eserinin tahkiki ve incelenmesi (Mülk Sûresinin başından Nâs Sûresinin sonuna kadar)


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Arapça

Öğrenci: HASAN İGEMBERDİ

Danışman: ZİYAD RAVAŞDEH

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu risale "Nesrü'l-Cüman min Fethi'r-Rahman" olarak bilinen Kur'an-ı Kerim tefsirinin son iki bölümünü incelenmekte ve tahkik edilmektedir. Mülk Suresi'nin tefsirinin başından Nas Suresi'nin tefsirinin sonuna kadar olan kısmı kapsamaktadır. Bu seci özellikleriyle eşsiz olan tefsir, Kahire'de Hicri 9. yüzyılda yaşamış, islami ilimlerin ve feri ilimlerin geliştiği bir dönemde yetişmiş olan değerli âlim Muhammed bin Kurkmas Nasırüddin el-Aktemeri el-Kahiri el-Hanefi (ö. 882/1478) tarafından yazılmıştır. İbn Kurkmas, önceki âlimlerin çalışma, öğretim ve eser telifi metodlarını miras almıştır. Aynı zamanda ansiklopedik bir âlim, belagat ilimlerinde uzman, şair ve edebiyatçı olarak tanınmıştır. İlmi birikimleriyle çeşitli alanlarda birçok eser bırakmıştır. Bunlardan biri de bu çalışmanın konusu olan "Nesrü'l-Cüman el-Muntazım" adlı eserdir. Bu kitap, aslında yazarın "Fethü'r-Rahman" adlı daha geniş bir eserinin özetidir. Elyazması iki ciltten oluşmakta ve her cilt iki bölüm içermektedir. Bu tefsiri özel kılan, belagat ilminin üçüncü kısmı olan bedi ilmine ihtimamla odaklanmasıdır. Bunun sonucu olarak, tefsir tamamen seci ve cinas gibi söz sanatlarıyla donanmıştır. Diğer yandan, bu tefsir işari tefsir türünden sayılmaktadır. Müfessir ahlaki ve nefis tezkiyesi yönlerine özen göstermiştir. Bu kitabın bilimsel değerini artıran neden ise rivayet tefsiri, dirayet tefsiri ve işari tefsiri bir araya getirmesidir. Buna ek olarak, kitap baştan sona kadar secili bir üslupla yazılmıştır. Bu kitabın incelenmesi zamanındaki tefsir yazma eğilimlerini aydınlatma ve o zamandaki tefsirlere olan ihtiyaç eğiliminin hangi yönde olduğunu ortaya koymada büyük önem taşımaktadır. Bunu için orijinal el yazmaya dayalı aslına bağlı kalarak araştırma yöntemi ile tenkidi bir üslup kullanılmıştır. ve yukarda bahsedilen iki cüzün tahkiki yapılmıştır. Böylelikle bu kitap ile ilgili daha önceden yapılmış literatürdeki boşluları doldurmaya çalışılmıştır. Yukardaki noktaları aydınlatma yolunda bu tez bir giriş, üç bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Girişte kısmında araştırma problemleri, önceki çalışmalar, araştırmanın önemi, konunun seçilme nedeni ve araştırma hedefleri belirtilmiştir. Birinci bölümde ise, müellif İbn Kurkmas'ın hayatı, akidesi ve fıkhi mezhebini hakkında detaylıca bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise, tefsirin genel bir tanıtımından sonra tefsirin el yazması, müellifin başvurduğu kaynaklar ve izlediği yöntemler orijinal el yazısının görüntüleri örnek gösterilerek araştırılmıştır. Üçüncü bölümde ise, Nesrü'l-Cümân 'ın, tahkik/edisyon-kritik kaidelerine uygun, sağlam bir metnini oluşturmaya çalışacağız. Sonuç bölümünde en önemli bulgular ve öneriler yer almaktadır. Kur'an-ı Kerim'e hizmet amacıyla yapılan bu çalışmayla yukarda adı geçen eserle ilgili literatürdeki boşluk az da olsa doldurularak araştırmacılara ve öğrencilere konu ile ilgili bazı yol gösterici nitelikteki bulgular ve fikirler sunulmuştur. Bulguların içinde en önemlilerinden biri, müellifin tefsiri boyunca yeni ufuklara yükselen irfani ve tasavvufi bir bakış açısını tercih etmesi, tasavvufi, vaaz ve ahlaki yönlere açık bir eğilim göstermesi olduğu dikkat çekicidir. Bu özellik yazarı ve eserini zamandaşlarına göre özel bir konuya getirmiş ve önem kazanmıştır. Böylece okuyucunun Kur'ani bir anlayış yoluyla ruhani ve ahlaki yönünün gelişmesine katkıda bulunmaktadır. Tefsirinde baştan sona seci üslubun kullanılması, İbn Kurkmas'ın özgünlüğünü ve yaratıcılığını, fikirlerini ve yorumlarını anlaşılır ve çekici bir şekilde orta koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Tefsir, Kur'an-ı Kerim, Fethü'r-Rahman, Nesrü'l-Cüman, İbn Kurkmas, Nazım.