Zihin kuramı becerisini etkileyen bilişsel etmenlerin gelişim dönemleri boyunca incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EZGİ ACUN
Danışman: DENİZ ATALAY ATA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, zihin kuramının gelişimini okul öncesi dönem dışında ve sosyo-kültürel bir perspektiften ele alarak incelemektir. Bu amaçla çalışma, iki aşamalı bir biçimde yürütülmüştür. Betimsel yöntemde yürütülen ilk aşamaya, 18-25 yaş aralığında olan 112 üniversite öğrencisi katılmıştır. Yetişkin zihin kuramının yapısına ve zihin kuramını etkileyen bilişsel etmenlere bakılan bu ilk aşamada, zihin kuramının iki faktörlü bir yapı gösterdiği bulunmuştur. Bilişsel etmenlerden yürütücü işlev ve çalışma belleğinin, demografik değişkenlerden kardeşle aradaki yaş farkının yetişkin zihin kuramını yordadığı görülmüştür. İlk aşamanın bulgularından esinlenilerek oluşturulan ikinci aşama, deneysel bir yöntem ile yürütülmüştür. İkinci aşamaya, yaşları 9-10 ve 18-20 aralığında olmak üzere iki farklı yaş grubu katılmıştır. 9-10 yaşlarda 20 deney ve 20 kontrol grubunda olmak üzere toplamda 40 çocuk, 18-20 yaşlarda ise 25 deney ve 25 kontrol grubunda olmak üzere toplamda 50 üniversite öğrencisi yer almıştır. Her iki yaş grubunda da zihin kuramı görevi öncesinde deney grubuna zihinsel durumların yer aldığı, kontrol grubuna ise fiziksel durumların yer aldığı videolar izletilmiştir. Araştırmanın hipotezine zıt bir biçimde her iki yaş grubunda da deney grubunun zihin kuramı puanları ile kontrol grubununkiler arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Yaşın zihin kuramı becerisinde anlamlı bir fark yarattığı, beklendiği biçimde 18-20 yaşların 9-10 yaşlardan anlamlı olarak daha fazla başarı gösterdiği görülmüştür. Yaşla başarı artsa da her iki aşamadan çıkan genel sonuç, zihin kuramı kavramına sahip olmanın büyük yaş çocuklarında ve yetişkinlerde başarıyı garantilemediği şeklindedir. Sonuçlar, hem kuram kuramı hem de ortaya çıkma gibi yaklaşımlar ile uyumlu değildir. Mevcut çalışmanın sosyo-kültürel yaklaşımı desteklediği söylenebilir ancak daha güçlü bir destek için farklı yaş gruplarıyla ve farklı görevler ile daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Zihin kuramı, Orta Çocukluk, Yetişkinlik, Kuram Kuramı, Sosyo-Kültürel Yaklaşım