Yatırım Tahkiminde Manevi Tazminat
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ertan Yıldız
Danışman: Faruk Kerem Giray
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, uluslararası yatırım tahkiminde manevi tazminat konusu ICSID tahkim mahkemesi kararları çerçevesinde incelenmiştir. Yatırım tahkiminde manevi tazminata giden tarihi ve hukuki süreç, ICSID tahkim mahkemesi kararlarında manevi tazminat talepli yargılamalar, manevi tazminat şartları ve etrafındaki tartışmalar öncelikli olarak incelenmiştir. Yatırım tahkiminde manevi tazminat konusunu çalışmak ilk olarak manevi zarar ve manevi tazminat kavramlarının açıklamasını gerektirmektedir. Bu nedenle çalışmamızda bu kavramları açıklayıp, öğretideki görüşler, Türk ve yabancı mahkeme kararları ile bu kavramı örneklendirdik. Yabancı yatırımcıların manevi tazminat talepli davalarında, yabancı tüzel kişi yatırımcıların yaygın olarak varlığı bizleri tüzel kişilik kavramını inceleyip farklı hukuk sistemleri içerisindeki konumunu irdelememizi gerektirdi. Tüzel kişilerin manevi tazminat talep hakları ve buna dair tartışmalar çalışma kapsamında etraflıca incelendi. Çalışmamızın esas gövdesini oluşturan yatırım tahkiminde manevi tazminatın kişi yönünden incelemesinde öncelikli olarak uluslararası hukukta manevi zarar ve manevi zararın telafi edilmesi uluslararası mahkeme kararları bağlamında ele alındı. Daha sonrasında, uluslararası yatırım hukukunun kaynakları, yatırım hukukunda hâkim olan ilkeler tek tek incelenerek çalışma konumuzun hukuki temelleri oluşturulmuş oldu. ICSID anlaşması ve sonrasında kurulan ICSID tahkim merkezinde hakem yargılamaların işleyişi, anlaşmanın kişi ve konu yönünden yetki unsurları emsal hakem kararları ile incelenerek açıklandı. Gerçek ve tüzel kişi yabancı yatırımcıların, yatırımcı gönderen kaynak ülke ile yabancı yatırımcıya ev sahipliği yapan devlet arasındaki yatırım anlaşmasına, yatırım sözleşmesine ve hukukun genel ilkelerine dayanarak ev sahibi devlete karşı başlattıkları manevi tazminat talepli davaları ayrıntılı olarak ele alındı. Desert Line v. Yemen, Lemire v. Ukrayna, Sallini v. Fas gibi yatırım tahkiminde içtihat oluşturan kararlar ayrıntılı olarak incelenerek bu kararlarda hakem heyetleri ile ortaya konan yatırım ve yatırımcıya dair kurallar değerlendirildi. Hakem mahkemelerinin manevi tazminat için istisnai şartların varlığını aramalarına dair uygulama ve bu uygulama etrafındaki tartışmalara değinildi. Tüzel kişi yatırımcıların manevi tazminat talepleri ve hakları, tüzel kişi yatırımcılarının çalışanlarının manevi tazminat hakkına dair hakem kararları ve öğretideki tartışmalar ayrıntılı olarak incelendi. Diğer yandan, ev sahibi devletin yabancı yatırımcılara karşı davaları ve karşı taleplerinin hukuki gerekçeleri ICSID hakem kararları kapsamında değinildi. Konuya dair çalışmamızda uluslararası kamu hukuku kaynaklı manevi tazminat kararları incelenmiş ve yatırım hukukundaki manevi tazminat kararları ile ilişkilendirilmiştir. Çalışmanın son kısmında ise tahkim hukukunda manevi tazminat dair tartışmalı konulara ( istisnai şartlar, manevi tazminatın hesaplanması, çifte tazminatlandırma, yargılama giderleri) değinilerek çalışma tamamlanmıştır. Çalışma sonucunda yatırım tahkiminde gerçek ve tüzel kişilerin manevi tazminat talep etme hakkının şüphesiz olduğunu kanaatine varılarak hakem mahkemelerinin manevi tazminata hükmetmek için istisnai şartları aramaları eleştirilmiş ve bu şartların ancak manevi tazminat miktarının belirlenmesinde göz önünde tutulması gerektiği görüşü ileri sürülmüştür.