Osmanlı Arap Basınına Bir Örnek: el-İttihadü'l-Osmani Gazetesi (Sayı 1-50, Eylül-Kasım 1908) Değerlendirme)


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Yusuf Zayin

Danışman: Adem Korkmaz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

El-İttihadü'l-Osmanî gazetesi, II Meşrutiyet'in ilan edilmesinden hemen sonra 1908 yılında tanınmış şahsiyet Ahmet Hasan Tabbâre tarafından Beyrut'ta yayınlanmaya başlayan Arapça bir gazetedir. Gazetenin önemi, Osmanlı tarihinin kritik bir döneminde yayın hayatına başlaması ve kısa sürede bütün Arap vilâyetlerinde yaygın bir şöhrete ve nüfuza kavuşmasından ileri gelmektedir. Osmanlı Devleti'nde yaşanan gelişmelere bağlı olarak gazete sahiplerinin yayın politikası ve yönelimlerinin de değiştiği dikkati çekmektedir. Bu bağlamda gazete, ilk yıllarda yayımlanan sayılarda İttihat ve Terakkî hükümetine karşı destekleyici bir tutum sergilerken, daha sonra İttihat ve Terakkî Cemiyeti'nin politikasındaki değişiklikler sebebiyle ve Arap vilâyetlerinde milliyetçi akımın yükselişiyle muhalif bir tutum takınmıştır. Bu durum, gazete ile hükümet arasında gerginliğe, ardından gazetenin kapatılmasına ve başka isimler altında yeniden açılmasına, daha sonra da 1913'te tamamen kapatılmasına yol açmıştır. Bu kritik dönemde gazetede, Osmanlı Devleti, Osmanlı Arap Vilâyetleri ve Beyrut Vilâyetiyle ilgili siyasi, ekonomik, idari, sosyal ve kültürel konular hakkında haber ve tartışmalara yer verilmiştir. Özellikle II. Meşrutiyetin ilanı, Kânûn-ı Esâsî ve seçimler ağırlıkla ele alınan konular arasındadır. Gazete, aynı zamanda reformcu vizyonunu bir bütün olarak ortaya koymaya çalışmıştır. Bu bağlamda o dönemde Arap vilâyetlerindeki sosyal durumu ele alan birkaç gazeteden biri olmuştur. Bu konuları derinlemesine analiz etmenin yanı sıra eleştiri, reform ve entegrasyon çağrıları da yapmıştır. Bu anlamda o dönemki kaos ortamının ahlaki boyutuna da odaklanmıştır.