Osmanlı’dan Cumhuriyete Danıştay’ın Gelişim Süreci
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Emel ÇORA
Danışman: Ali Arslan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bugünkü yüksek yargı organlarından biri olan Danıştay'ın temelini oluşturan ve kuvvetler ayrılığı prensibinin benimsenmesi sebebiyle Batılı tarzda bir kurum olan Şûrâ-yı Devlet, Fransız Danıştay'ı (Conseil d'État) benzeri bir kurum olarak faaliyete geçmiş, ancak Conseil d'État'dan farklı olarak idarî yargı işlemlerini yürütmek yerine büyük ölçüde denetim, inceleme, görüş bildirme ve devlet memurlarını yargılama kurumu olarak görev yapmıştır. Halkın şikâyetlerini özgürce dile getirdiği Divân-ı Hümâyûn, Meşveret Meclisleri, Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye'nin, Meclis-i Âli-i Tanzimât'ın ve Meclis-i Ahkâm-ı Adliye'nin kurulmaları, Vilâyet Nizamnâmesi ve Vilâyet Nizamnâmesi'nin tecrübe edildiği Tuna Vilâyeti Nizamnâmesi Şûrâ-yı Devlet'in kurulmasına zemin hazırlayan kurumlar ve düzenlemelerdir. Ahmed Cevdet Paşa'nın, Midhat Paşa'nın, Sadrazamlar Âli ve Fuad Paşaların düşünceleri, Sultan Abdülaziz'in yaklaşımı gibi faktörler Şûrâ-yı Devlet'in olgunlaşıp ortaya çıkmasında etkilidir. Bizzat Sultan Abdülaziz'in nutku ile açılmasından da anlaşılacağı üzere Şûrâ-yı Devlet'in kurulmasına çok önem verilmiştir. Üyeleri Müslümanlardan ve gayr-ı Müslimlerden oluşan ve her birinin farklı uzmanlık alanı bulunan beş daireden oluşan kurumun daire sayısı, bulunduğu dönemin ihtiyaçları, tasarruf tedbirleri ve siyasî talepler dikkate alınarak değiştirilmiştir. Gerek Osmanlı Devleti döneminde ve gerekse Cumhuriyet döneminde Şûrâ-yı Devlet'in önemi hiç kaybolmamıştır. Kurulduğu tarih olan 1868 yılından 1922 yılına kadar aralıksız faaliyette bulunan Şûrâ-yı Devlet, 4 Kasım 1922'de İstanbul'daki bütün merkez kuruluşlarının TBMM'ye geçmesiyle birlikte faaliyetleri durdurulmuş fakat Mustafa Kemal Paşa'nın teşviki ile 1924 yılında yeniden kurulmuştur. 1868 yılından 1938 yılına kadar Şûrâ-yı Devlet, 1938 yılında Devlet Şûrası, 1945 yılında ise Danıştay ismini alan kurum, personel eksikliği, nitelikli personelin geç yetişmesi, iş yükü gibi sorunlardan kaynaklı aksaklıklar yaşansa da güçlü ve çağdaş teknolojik altyapıya sahip olarak çalışmalarını sürdürmektedir. ANAHTAR KELİMELER Şûrâ-yı Devlet, Conseil d'État, Divân-ı Hümâyun, Meşveret Meclisleri, Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye, Meclis-i Âli-i Tanzimât, Vilâyat Nizamnâmesi, Mustafa Kemal Paşa, Devlet Şûrâsı, Danıştay