Atopik dermatitte NK hücrelerinin rolü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2002
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Esin Aktaş
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Günnur DENİZ
Özet:6. ÖZET Atopik dermatit patogenezinde T hücre ve sitokinlerin rollerinin açıklığa kavuşturulmasına karşılık, NK hücrelerinin rolleriyle ilgili az sayıda çalışma bulunmaktadır. NK hücre ve alt gruplarının atopik dermatit patogenezindeki rollerini saptamak amacıyla, 32 atopik dermatitli hasta (yaş ortalaması 30±10) ve hiçbir atopik hastalığa sahip olmayan 21 kontrol vakası (yaş ortalaması 31 ±5) incelenmiştir. Atopik dermatit ve kontrol örneklerinden izole edilen PBMC, NKO, NK1 ve NK2 hücrelerinde lenfosit yüzey molekülü, kostimülatör, apoptozis, adezyon, KIR ve aktivasyon yüzey molekül oranları flow sitometrik olarak analiz edilmiştir. Yine kontrol ve atopik dermatit NK1 ve NK2 hücre alt gruplarında CCL, CXCL ve CX3CL kemokin reseptör mRNA'larını araştırılmıştır. Atopik dermatit NKO, NK1 ve NK2 hücre alt gruplarında stimülasyon öncesi ve sonrası yüzey molekül ve KIR ekspresyonlarının flow sitometrik analizi yapılmış ve stimülasyon sonrası bu hücre alt gruplarında IL-5, IL-10, IL-13 ve IFN-y salınım oranlan ELISA metodu ile ölçülmüştür. Kontrol ve atopik dermatitli grup NK1 ve NK2 hücrelerinin immunoglobulin regülasyonundaki etkisinin incelenmesi amacıyla, bu hücreler PBMC ve B hücreleri ile kültüre alınarak IgE, IgM ve lgG4 düzeyleri ELISA yöntemiyle saptanmış ve bu kültürlerde anti IL-4, anti IL-13, anti IL-10R ve IL-4'ün etkisi incelenmiştir. Gruplar arasındaki istatistiksel farklar Mann-Whitney U ve Student-t testi ile değerlendirilmiştir. Atopik dermatitli hastaların PBMC'Ierinde kontrolle kıyaslandığında CD16, CD25, CD56 ve VLA-4 oranı düşük, CD19, CD20, CD45RO ve CD103 ekspresyonu yüksek olarak saptanmıştır. CD45RO oranı atopik dermatit ve kontrol NK1 hücrelerinde NK2 hücrelerine göre, NKO hücrelerinde ise hem NK1 hem de NK2 hücrelerine göre yüksek olarak bulunmuştur. Atopik dermatitli grubun hem PBMC hem de NKO hücrelerinde CD40 ve CD40L ekspresyonu 138düşük saptanmıştır. Yine bu grupta CD40 yüzey molekülü NK1 hücre alt grubunda NK2 hücrelerinden yüksek, CD40L ekspresyonu ise NK1 ve NK2 hücre alt gruplarında NKO hücrelerine göre yüksek bulunmuştur. Kontrol grubunda ise CD40L ekspresyonu NK2 hücre alt grubunda NKO hücrelerine göre yüksek tespit edilmiştir. Apoptoziste rol oynayan yüzey molekülleri incelendiğinde, atopik dermatitli grupta CD95 PBMC'lerde, CD95L ekspresyonu ise hem PBMC hem de NKO hücrelerinde düşük saptanmıştır. NK1 ve NK2 hücrelerinde ise kontrollerde CD95 ve CD95L, atopik dermatitli grupta ise CD95 ekspresyonu NK1 hücre alt grubunda yüksek düzeyde gösterilmiştir. Atopik dermatit NKO hücrelerinde CD28 ekspresyonu kontrole göre düşük bulunmuştur. HLA-DR ekspresyonu kontrollerde NK2, atopik dermatit NK1 hücre alt grubunda yüksek olarak saptanmıştır. ICOS ve CLA ekspresyonu hem kontrol hem de atopik dermatit NK1 hücrelerinde NKO ve NK2 hücrelerine göre yüksek oranda tespit edilmiştir. KIR reseptör analizi sonucunda, kontrol grup NK1 hücrelerinde NK2 hücrelerine göre NKG2A oranının yüksek, atopik dermatit NK2 hücrelerinde ise NKO'a göre NKAT-2 ve GL183 ekspresyonu yüksek olarak saptanmıştır. Deneylerimizde NK1 ve NK2 hücrelerinde Th1/Th2 profillerine benzer şekilde NK1 hücre alt grubunda IFN-y ve IL-10, NK2 hücre alt grubunda ise IL-5 ve IL-13 salınımı tespit edilmiştir. NK1 ve NK2 hücrelerinin immunoglobulin regülasyonundaki etkisi incelendiğinde hem PBMC hem de B hücre kültürlerinde NK1 hücre alt grubunun belirgin düzeyde IgE ve lgG4 sentezin düşürdüğü, buna karşılık NK2 hücre alt grubunun ise IgE üretimini etkilemediği saptanmıştır. NK hücre alt gruplarının immunoglobulin regülasyonundaki etkisin belirledikten sonra kontrol ve atopik dermatitli grupta NK1 ve NK2 hücrelerinin otolog NK deplesyonu yapılmış PBMC'Ierle kültürleri yapılarak IgE, lgG4 ve IgM regülasyonundaki rolleri araştırılmıştır. IgE ELISA sonuçlan incelendiğinde, IgE seviyeleri B hücre indüksiyonunun yetersiz olmasından dolayı düşük seviyede saptanmıştır. Kontrol ve atopik dermatit NK1 ve NK2 hücre kültürlerine anti IL-4 ilavesinin IgE düzeyini baskıladığı görülmekle beraber, istatistiksel olarak bir anlamlılık saptanmamıştır. 139lgG4 ELISA sonuçlarına bakıldığında, atopik dermatitli grupta saf PBMC kültürlerinde anti IL-4, anti IL-10R ve anti IL-13 ilavesinin, NK1 ve NK2 hücreli kültürlerde ise sadece anti IL-13 ilavesi sonucunda lgG4 seviyesini anlamlı ölçüde azaldığı görülmüştür. Otolog kontrol saf PBMC kültürlerine anti IL-13 ilavesi lgG4 düzeyini düşürmüştür. NK1 ve NK2 hücrelerinin eklendiği kültürlerde, anti IL-10R ve anti IL-13 ilavesi lgG4 düzeyini düşürmesine karşılık, anti IL-4 ilavesi NK2 hücre kültürlerinde lgG4 düzeyini arttırmıştır. IgM düzeylerinin, atopik dermatitli grupta saf PBMC ve NK1 hücreli kültürlere anti IL-4, anti IL-10R ve anti IL-13, NK2 hücreli kültürlerde ise sadece anti IL-13 ilavesi ile anlamlı derecede azaldığı görülmüştür. Otolog kontrol saf PBMC kültür deneylerinde, IgM düzeyinin anti IL-4 ilavesi ile arttığı, anti IL-10R ilavesi ile azaldığı saptanmıştır. NK1 hücreli kültürlerde ise IgM seviyesinin anti IL-4 ilavesi ile yükseldiği, buna karşılık NK2 hücreli kültürlerde ise anti IL-10R ilavesi ile azaldığı bulunmuştur. Kontrol ve atopik dermatit NK1 ve NK2 hücre alt gruplarında kemokin reseptör mRNA ekspresyonu araştırıldığında CCL kemokin reseptörlerinden CCR1, CCR3, CCR4, CCR5, CCR2A+B, CCR2A ve CCR2B mRNA ekspresyonu kontrol ve atopik dermatit NK1 hücre alt grubunda NK2 hücrelerinden yüksek olarak saptanmıştır. CXC kemokin reseptörlerinden CXCR1, CXCR2, CXCR4, BLR-1 ve BLR-2 mRNA ekspresyonunun kontrol NK1 hücre alt grubunda kontrol NK2 hücrelerinden daha yüksek oranda eksprese edilmesine karşılık, atopik dermatit NK1 ve NK2 hücre alt gruplarında benzer oranda eksprese edildiği gösterilmiştir. CXCR3 mRNA ekspresyonu hem kontrol hem de atopik dermatitli grubun NK2 hücre alt grubunda yüksek saptanmasına karşılık, V28 mRNA ekspresyonu hasta ve kontrol NK1 hücre alt gruplarında daha yüksek oranda bulunmuştur. Bulgularımız, sirküle olan NK hücrelerinin farklı sitokin profili gösteren efektör alt tiplerinin bulunduğunu ve NK1 ile NK2 hücre alt gruplarının allerjik ve normal immün yanıtın regülasyonunda rol oynayabileceğini desteklemektedir. 140