Osmanlı Devleti'nde modern mekanik biliminin gelişimi (19. yüzyıl)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALPER ATASOY

Danışman: Sevtap Kadıoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, 19. yüzyılda Osmanlı askerî ve mühendislik yüksek okullarında mekanik biliminin gelişimini, eğitim programlarında mekanik derslerini ve mekanik kitaplarını inceleyerek ortaya koymayı amaçlamaktadır. 19. yüzyıl, Osmanlı İmparatorluğu'nun önemli siyasî, sosyal ve ekonomik dönüşümlerine sahne olmuştur. Bu dönemde eğitim alanında önemli atılımlar yapılmış, devletin ihtiyaç duyduğu yetkin subayların ve mühendislerin yetiştirilmesi amacıyla öncelikle askerî ve ardından toplumun kamusal ve ekonomik ihtiyaçlarına uygun olarak sivil yüksek eğitim kurumları kurulmuştur. Bu kurumların eğitiminde, dönemin mühendislik ve teknik gereksinimlerini karşılamak ve temel bilimsel bilgileri sunmak açısından mekanik dersleri önemli bir yer tutmaktadır. Bu bağlamda tezimizde öncelikle, Avrupa'da fizik ve mekanik ders kitaplarının skolastik gelenekten Newtoncu modern anlayışa dönüşmesi ve Avrupa'da yaygınlaşması, mekaniğin Fransız matematik ekolünün etkisiyle analitik bir bilime dönüşmesi ve Osmanlı yüksek eğitim kurumlarının kuruluşunda da örnek alınan Fransız teknik okullarında mekanik derslerinin müfredatta yer alması süreci ele alınmıştır. Ardından 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'nun en önemli askerî ve mühendislik okulları olan Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyun, Mekteb-i Bahriye, Mekteb-i Harbiye, Turuk ve Maâbir Mektebi ve Hendese-i Mülkiye Mektebi eğitim programları incelenerek mekanik derslerinin yeri belirlenmeye çalışılmış, bu okullarda okutulan mekanik kitapları incelenerek 19. yüzyıl boyunca mekanikteki gelişmelerin Osmanlı askerî ve mühendislik eğitimine ne ölçüde yansıdığı konusu ele alınmıştır.