Nonsendromik çocukluk çağı obezitesine ait genetik varyantların araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAZAL BANU OLGUN ÇELEBİOĞLU
Danışman: Feyza Nur Tuncer Kılınç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Vücutta anormal yağ doku birikimi ile karakterize ve hayati risk teşkil eden komorbiditelerin varlığıyla ortaya çıkan obezite, özellikle pediyatrik popülasyonda endişe verici düzeyde artmaya devam etmektedir. Erken çocukluk çağında obezite gelişimine katkı sağlayan çevresel ve genetik nedenlerin belirlenmesi, bu kompleks hastalık için koruyucu ve önleyici tedavilerin geliştirilmesi açısından hayati önem taşımaktadır. Çalışmamızda non-sendromik çocukluk çağı obezitesiyle ilişkili genetik varyantların, farklı ailelerde araştırılması hedeflenmiştir. Bağımsız dört aile obezite açısından değerlendirilmiş ve vücut kitle indeks değerleri hesaplanmıştır. İndeks vakalar ile uygun görülen aile bireylerinin tüm ekzom dizileme (whole exome sequencing, WES) analizleri tamamlanmıştır. Genomize-SEQ Platformu kullanılarak yapılan biyoinformatik analizlerde, tüm normal popülasyonlarda minör alel frekansı (MAF)<0,01 olan non-sinonim varyantlar filtrelenmiştir. Varyantların konfirmasyonu ve ailedeki segregasyon analizleri için Sanger dizilemeden yararlanılmıştır. Erken başlangıçlı non-sendromik obezitenin tüm ailelerde gözlendiği çalışmamızda WES analizi ile, ortak bir ATXN3 gen varyantının yanı sıra SH2B1 ve ADIPOQ genlerinde obeziteye neden olduğu bildirilmiş iki varyant saptanmıştır. Bunlara ek olarak bireylerde aşırı yağ birikimi ve enerji dengesinin bozulmasına neden olduğu tahmin edilen ANKK1, NEGR1, OGDH, ABCB1 ve GSK3B genlerinde heterozigot novel gen varyantları tespit edilmiştir. Ayrıca, yalnızca anne sütü ile beslenen obez bir bebeğin olduğu ailede farklı aday genetik varyasyonlar tespit edilmiştir. Çalışmamızda obeziteyle ilişkilendirilmiş ve ailelerde dağılım gösteren tüm varyantların kümülatif etkilerle, bireylerde görülen erken-başlangıçlı obezite fenotipine neden olduğu savunulmaktadır. Tüm indeks vakalara daha hareketli bir yaşam tarzı ile sağlıklı beslenme uygulamalarının önerildiği periyodik takip ve tedavi olanakları sunulmuştur.