Gelenekselden Sanal Gerçekliğe Kitabın Dönüşümü ve Okuyucu Üzerindeki Etkisi: Bir Karma Desen Araştırması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Gazetecilik Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Sema Bulat Demir

Danışman: Ayşe Ceyda Ilgaz Büyükbaykal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Gelişen teknolojiler bir yazılı kültür ürünü olan basılı kitapların dijital teknolojilerle dönüşümünde önemli rol oynamaktadır. Basılı kitapların dijital teknolojilerle etkileşimi sonucunda elektronik kitap, sesli kitap ve nihayetinde sanal gerçeklik teknolojisi destekli kitap okuma araçları ortaya çıkmıştır. Her okuma aracı, kullanılan aracın teknik özelliklerine paralel olarak okuyucuya farklı okuma deneyimleri sunmaya başlamıştır. Araştırmanın temel varsayımını dijital teknolojilerin kitap okuma aracı, okuyucu ve kitap okuma deneyimlerinde değişimler meydana getirdiği öngörüsü oluşturmaktadır. Araştırma, Marshall McLuhan tarafından geliştirilen "Araç mesajdır" yaklaşımıyla temellendirilmiştir. Bu yaklaşımda bir iletinin içeriğinden ziyade hangi teknik ya da araçla aktarıldığı başat öneme sahiptir. Çalışma kapsamında kitap teknolojileri değişkeninde okuyucuların bilişsel aktivitelerinde meydana gelen farklılıklar, hatırlama düzeyleri, yeni medya teknolojilerine adaptasyonları ve okuma alışkanlıkları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Araştırmada nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma desen kullanılmıştır. Bu kapsamda katılımcıların farklı okuma deneyimlerindeki bilişsel aktiviteleri EEG beyin dalgaları kayıt altına alınarak ölçümlenmiştir. Ardından yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda kitap okuma araçlarının katılımcıların okumaya bağlılık, rahatlık ve stres bilişsel aktiviteleri üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca kitap okuma araçlarının katılımcıların okuduğu bölümün detaylarını hatırlamasında etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.