Ulaşım-Beşeri Faaliyetler İlişkisi Üzerine Mekansal Analiz: İstanbul Avrupa Yakası

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Fatih Ayhan

Danışman: Mesut Doğan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bir kentin gelişimi ile ulaşım hizmetleri arasında sıkı bir ilişki vardır. Kentlerin gelişim ölçütü ise öncelikle sanayi, ticaret, turizm, eğitim, sağlık, nüfus vb. faktörlerdir. Diğer yandan bu beşeri ve ekonomik faktörler arasındaki etkileşimi ve canlılığı sağlayan en önemli unsur ulaşımdır. Gerek özel gerekse de toplu ulaşım sistemleri, bir bölge üzerinde öncelikli olarak bir takım fiziki etkilere sebep olur. Bu fiziki etkiler kimi yerde tarım ve orman arazilerinin parçalanması ve bu arazilerin vasıflarını yitirmesi olurken, bir başka yerde de şehrin su havzalarını tehdit etme olarak kendini gösterir. Fiziki ortamda gerçekleşen bu değişikliklerin ardından ulaşım sistemleri, çevresine ilk olarak sanayi tesislerini ve bu tesislere bağlı olarak yaşayan nüfusu toplar. Nüfusa bağlı olarak yapılan demografik yatırımların ve oluşan ticari canlılığın da etkisiyle yeni yerleşim merkezleri oluşur. Asya ve Avrupa Kıtaları'nın birleştiği noktada bulunan İstanbul'un sahip olduğu ulaşım fonksiyonu, geçmişten günümüze şehrin gelişiminde önemli paya sahiptir. Araştırmanın amacı, Avrupa Yakası'ndaki yerleşmelerde öncelikle karayolları olmak üzere, ulaşım sistemleri ile yerleşmelerin beşeri ve ekonomik özellikleri arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarmaktır. Bu ilişki ortaya çıkarılırken yerleşmelerin tarihçeleriyle, nüfus, sanayi, ticaret, eğitim, tarım, gibi özellikleri göz önünde bulundurulmuştur. Araştırma, Avrupa Yakası'ndaki yerleşmelerde ulaşım güzergâhları ile nüfus, sanayi, ticaret, eğitim, tarım, sağlık gibi beşeri faaliyetler arasında sıkı bir ilişkinin olduğu sonucunu ortaya çıkarmıştır. Bu sonuç, ulaşımın sadece iki noktayı birbirine bağlayan basit bir sistemden ibaret olmadığını aynı zamanda yerleşimlerin gelişimi üzerinde etkili olan beşeri ve ekonomik fonksiyonların da anahtarı konumunda olduğu gerçeğini ortaya koymuştur. Mevcut güzergâhlarından elde edilen bu sonuç, İstanbul'da yapımı devam eden ulaşım projelerinin gelecekte mekânsal olarak nasıl etkiler doğuracağı konusunda da fikir vermektedir.