Diyalog bazlı yapay zekâ ve yabancı dil: Konuşma öğretimi sürecinde bir model
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, DİLBİLİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZKAN YAVUZ
Danışman: Mehmet Gürlek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yabancı bir dilde etkili bir şekilde konuşabilmek, dil öğreniminde önemli bir kilometre taşıdır. Ancak, bir dili gerçek zamanlı olarak konuşabilme becerisi kazanmak genellikle öğrenciler için zorlu bir süreç olmuştur. İşte bu noktada, yapay zekâ destekli diyalog sistemlerinin sunduğu potansiyel devreye girmektedir. Bu çalışma kapsamında, yapay zekânın sunduğu bu potansiyelin uygulanabilirliğini değerlendirebilmek adına GABBY adlı diyalog bazlı yapay zekâ sistemi oluşturulmuştur. GABBY, doğal dil işleme ve makine öğrenme tekniklerinden faydalanarak öğrencilere etkileşimli bir öğrenme deneyimi sunmak amacıyla geliştirilmiş bir sistemdir. Sistem, gerçek yaşam dil etkileşimlerini simüle eden dinamik konuşmalarla öğrencileri etkileşime geçirir ve konuşma yeteneklerini geliştirmek için anında geri bildirim sağlar. Bu çalışmada, GABBY'nin geliştirme süreci, konuşma arabirimi tasarımı, temelindeki diyalog yönetim sistemi ve konuşma tanıma ile dil işleme yeteneklerinin entegrasyonu detaylı bir şekilde anlatılmaktadır. GABBY'nin yabancı dil alanında kullanılabilirliği ve katılımcıların sistem hakkındaki görüşlerinin incelendiği bu çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden olan tek gruplu ön test-son test zayıf deneysel araştırma deseni kullanılmıştır. Çalışma 2022-2023 akademik yılında İstanbul Üniversitesi Yabancı Diller Yüksek Okulu bünyesinde A1 seviyesi İngilizce Hazırlık öğrenimi gören ve çalışmaya katılmak için gönüllü olmuş 10 katılımcı ile yürütülmüştür. Bu çalışmada veri toplama aracı olarak likert tipi iki anket kullanılmıştır. Ön test aşamasında kullanılan ilk anket, İngilizce Konuşma Becerisi Öz Yeterlilik Anketi, vasıtasıyla katılımcıların İngilizce konuşma becerisine yönelik öz yeterlilik algıları ve görüşleri öğrenilmeye çalışılmıştır. Uygulama sonrası son test aşamasında kullanılan ikinci anket, Sistem Değerlendirme Anketi, yardımıyla katılımcıların sistem ve sistemin İngilizce öğretiminde kullanılabilirliği hakkındaki düşünceleri öğrenilmeye çalışılmıştır. Her iki anket soruların geçerliği ve güvenirliği konusunda uzman görüşlerinden yararlanılmıştır. Çalışma grubunun anket sorularına verdikleri cevaplar düzenlenerek veri analizine uygun bir şekilde kendi içinde bağımsız olarak ele alınmış olup her iki anket içerisinde karşılık bulan verilerde ise anlam bir fark olup olmadığına bakılarak karşılıklı yorumlanmaya çalışılmış. Aynı zamanda, katılımcıların sistem kullanımı sonrasında GABBY'nin veritabanında oluşan veriler de ele alınarak değerlendirilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular sonucunda GABBY'nin katılımcıları olumlu yönde etkilediği ve katılımcıların sistem hakkında olumlu görüş bildirdiği görülmüştür. Katılımcılar oluşturulan sistemin dil öğreniminde konuşma becerilerinin desteklenmesinde ve uzaktan ve yüz yüze öğretim sürecinde kullanılabileceğini belirtmişlerdir.