Attilâ İlhan'ın "Aynanın İçindekiler" roman serisinde ulusal kimlik meselesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUSTAFA GENÇLER

Danışman: FIRAT KARAGÜLLE

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Attilâ İlhan, Cumhuriyet sonrası Türk edebiyatının önde gelen sanatçılarından biridir. Toplumsal gerçekçi edebiyat anlayışıyla şiirden romana denemeden senaryoya birçok alanda kalem oynatmıştır. Edebiyat eserlerini, düşüncelerinin estetik plandaki bir aracı olarak kullanmıştır. Bu çalışma, Attilâ İlhan'ın "Aynanın İçindekiler" başlıklı roman serisini, seriye temel teşkil eden Kurtlar Sofrası romanı ile birlikte odağa almaktadır. Çalışmada, yazarın "ulusal bileşim" olarak adlandırdığı ulusalcı görüşleri, kimliğin/ulusal kimliğin kurucu unsuru olan "öteki" kavramı bağlamında ele alınmış, yazarın ulusal bileşim/kimlik tasavvurunun romanlarındaki diyalektik görünümü ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, "Aynanın İçindekiler" serisini oluşturan romanlar, yazarın ulusalcı anlayışını temsil eden ve bu anlayışın ideolojik karşıtı olan unsurlara ayrı ayrı odaklanılarak çift taraflı bir bakışla incelenmiştir. Çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde kimlik, kimlik siyaseti, ulusal kimlik, öteki ve ideoloji kavramları ve ayrıca yazarın fikrî eserlerinden hareketle "ulusal bileşim" düşüncesi açıklanmıştır. İkinci bölümde çalışmanın kapsamını oluşturan romanlar; "siyaset", "ekonomi", "kültür ve eğitim", "ahlak ve din" başlıkları altında, romanların geçtikleri yahut gönderme yaptığı siyasi dönemlere paralel şekilde incelenmiştir. Kronolojik bir yöntemin takip edildiği bu bölümde yazarın ulusal bileşim/kimlik tasavvurunu karşıtlıklar -bilhassa olumsuz örnekler- üzerinden ortaya koyuşu "öteki" kavramı bağlamında irdelenirken çalışmanın son bölümünde, yine kronolojik bir bakışla, yazarın ulusal bileşim anlayışı açısından "olumlu" denilebilecek unsurlar üzerinde durulmuştur. Neticede ise yazarın "tez-antitez-sentez" formülüne bağlı olarak gelişen ve ideolojik karşıtlıklar üzerinden şekillenen ulusalcı kimlik tasavvurunun romanlarındaki diyalektik görünümü sergilenmeye çalışılmıştır.