1908-1974 yılları arasında Türkiye'de solun dine bakışı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜSEYİN ARSLAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Yusuf Doğan Çetinkaya
Eş Danışman: Mustafa Görkem Doğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiye'deki sol partilerin, hareketlerin ve aktörlerin din ile görüşleri üzerinde hem ortodoks Marksist külliyatın hem SSCB ve Çin Halk Cumhuriyeti gibi ülkelerin hem de Türkiye siyasal hayatının önemli bir yeri bulunmaktadır. Dinin toplum üzerinde geniş bir etkisi olması nedeniyle sol hareketlerin dine olan ilgisini artmıştır. Bu yüzden sol hareketler ve partiler ortaya ilk çıktıkları andan itibaren dine dair teatiler geliştirmişlerdir. Türkiye'deki sol hareketlerin dine genel olarak pozitivizm ışığından baktıkları ve dinin yerine bilimi yerleştirmeye çalıştıklarına dair bir kanı bulunmaktadır. Türkiye'deki sol hareketler çok fazla fraksiyonlara ayrıldığından dine dair algıları da farklılaşmaktadır. Bu nedenle sol hareketlerin dine dair görüşleri tek bir paradigma ekseninden incelenemez. Teze 1908-1974 yılları arasında din ile ilgili tartışmalarda bulunan sol hareketler, partiler ve siyasi mücadelede bulunan aktörler konu edinmiştir. Bunun yanında Türkiye'deki sol düşünce üzerinde etkisi olan Marksist teorilerin dine yaklaşımı, SSCB, Arnavutluk Sosyalist Halk Cumhuriyeti, Çin Halk Cumhuriyeti'nin din algısıyla birlikte kurtuluş teolojisi, İslam sosyalizmi ve Arap sosyalizmi gibi din ile sosyalizmi mezcetmeye çalışan siyasal hareketlere ve fikirlere de yer verilmiştir. 1908-1974 yılları arasında Türkiye'de solun dine bakışı incelendiğinde üç parametre ortaya çıkmaktadır. Bu parametrelerin ilki dini doğrudan gericilik olarak ele almakta ve onu gericiliğe eşitlemektedir. İkincisi dine pasif laiklik ekseninden yaklaşarak onu siyasal alandan arındırmaya çalışmakta ve devletin ona müdahalesine karşı çıkmaktadır. Üçüncü parametre ise sosyalizm ile din arasındaki müşterek noktalara referansta bulunarak onları bir arada ele almaya çalışmaktadır. Din ile ilgili söz konusu bu üç yaklaşım sadece Türkiye'ye has değildir. Anahtar Kelimeler: Sosyalizm, Marksizm, din, laiklik, Alevilik