Gözetimin psikopolitik soybilimi: Algoritmik yönetimsellik ve gözetim seçkinleri bağlamında yeni öznel deneyim


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İletişim Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ANIL DURMUŞAHMET

Danışman: Emine Yavaşgel

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Gözetimin yeni paradigması üzerine yoğunlaşan bu çalışmada, neoliberal rasyonalitenin gözetimi bir iktidar formuna dönüştürmesi ve buna bağlı olarak gözetimin öznelerinin inşa edilmesi konu edilmektedir. Genç bir disiplin olan politik psikoloji ile Michel Foucault'nun öznel deneyim ve iktidar anlayışının çerçevesinde şekillendirilen çalışmada öncelikli olan neoliberal rasyonalite ekseninde gelişen gözetim pratiklerinin bir arkeolojisi ortaya konulurken ardından psikopolitika ekseniyle bir soybilimsel araştırma yürütülmüştür. Tıpkı kavramsal perspektifin geliştirilmesinde olduğu gibi yöntem anlamında da Michel Foucault'dan yararlanılırken bu iki yöntemin tercih edilme nedenlerinden bir kısmı şu şekildedir: Öncelikli olarak söz konusu dönemde gözetimin özneyi inşa etme süreci olan öznel deneyim süreci örtük bir tasarıma sahiptir. Alışılagelmiş fenomenolojik yöntem aracılığıyla yapılan görüşmelerden veri elde edilemeyeceği için Foucaultyen bir okumayla gözetimin yeni öznel deneyimi soybilim ve onun tamamlayıcısı arkeoloji üzerinden çalışma yürütülmüştür. Bu bağlamda çalışmanın ana çıktılarından bir kısmını ele almak gerekirse: gözetim, tıpkı Mills'in iktidar seçkinleri tanımlamasına benzer bir şekilde kendi seçkin sınıfını ortaya çıkarmaktadır. Söz konusu seçkinler kendilerini diğer iktidar türlerinden daha yukarıda konumlarken, bu denli etkili olmalarını sağlayan iki önemli pratikten yararlanmaktadırlar: Halkla ilişkiler ve algoritmik yönetimsellik. Çalışmada özellikle algoritmik yönetimsellik kavramının üzerinde durulmaktadır. Algoritmik yönetimsellik yeni bir kavramlaştırma olmakla birlikte Foucaultcu yönetme faaliyetinin bugününü ifade etmekte oldukça işlevsel görülmektedir. Bunun yanında başta halkla ilişkiler, reklam ve medya olmak üzere iletişim sektörünün geleceğinde önemli bir role sahip olacaktır. Çalışmanın henüz iletişim alanında yeterince çalışılmayan konuları ele alması nedeniyle alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir.