XVI. ve XVII. Yüzyıl İstanbul Camilerinde Çini Üzeri Yazıları


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AHMED ZAHİD ÇELEBİ

Danışman: Süleyman Berk

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

XVI. ve XVII. yüzyıllarda Osmanlı sanatı, mîmarî, hat ve çini sanatlarının birbiriyle harmanlandığı eşsiz eserlerle dikkat çekmiştir. İstanbul'daki câmi mîmârîsinde yer alan çini üzeri yazılar, Osmanlı estetik anlayışını, hattatların sanattaki ustalığını ve yazının mekân içindeki işlevini yansıtan önemli unsurlar arasında yer almaktadır. Bu yazılar, mîmarî yapılarla uyum içinde tasarlanmış, görselliği kadar içerdiği anlamla da ibâdet mekânlarının rûhânî atmosferini desteklemiştir. Bu çalışma, İstanbul'un XVI. ve XVII. yüzyıl câmi mimarîsinde çini üzeri yazıların yerini, anlamını ve önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Kitâbelerin istif düzeni, yazıların üslûp, içerik ve mesajları ile mekânda üstlendikleri işlev detaylıca analiz edilmiştir. Ele alınan eserler, mekânın mânevî ve sembolik anlamını güçlendiren bir unsur olarak incelenmiş ve bu yönleri ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Araştırma, çini üzeri yazıları çini sanatı bağlamından öte, hat sanatı ekseninde değerlendirmiş ve Osmanlı sanatında farklı disiplinlerin uyum içinde nasıl bir araya geldiğini ortaya koymayı hedeflemiştir. Sonuç olarak, bu çalışma, Osmanlı sanatının en zarif ve etkileyici örneklerinden biri olan çini kitâbelerin, câmi mîmârîsiyle nasıl bir estetik bütünlük oluşturduğunu ve bu yazılar aracılığıyla dönemin dînî, estetik ve kültürel değerlerinin bir arada nasıl yansıtıldığını göstermeyi amaçlamaktadır.