Gölbaşı Havzası ile Yakın Çevresinin Bitki Örtüsü ve Holosen’deki Değişimleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Coğrafya Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sena İnkaya
Danışman: Meral Avcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Gölbaşı (Adıyaman) Havzası ile yakın çevresinin bitki örtüsü ve Geç Holosen boyunca bitki örtüsünde meydana gelen değişimlerin değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Araştırma sahası, İran-Turan ve Akdeniz flora bölgeleri arasında yer alan geçiş kuşağında bulunmakta olup, topografik yapı, yükselti ve iklim özelliklerindeki değişkenlik farklı bitki formasyonlarının gelişimine olanak tanımaktadır. Çalışmada bitki örtüsü orman formasyonu, çalı formasyonu ve alpin bitkiler olarak gruplandırılıp her biri ayrı başlıkta incelenmiştir. Vejetasyon devrelerinde gerçekleştirilen arazi çalışmalarında bitki örnekleri toplanarak teşhis edilmiştir. Saha genelinde kuru ormanları oluşturan ağaçlar içerisinde en geniş yayılışı boylu ardıç (Juniperus excelsa) yapar. Sedir (Cedrus libani) ormanları Öksüz ve Çatal Dağı çevresinde sınırlı alanlarda varlığını sürdürürken, meşe ormanları günümüzde parçalanmış ve çoğu alanda antropojenik step sahalarına ve çalılıklara dönüşmüştür. Özellikle Gölbaşı göllerinin doğu kesiminde antropojenik baskı, çalı toplulukları ve otsu türlerin geniş alanlara yayılmasına belirleyen en önemli faktör hale getirmiştir. Bitki dağılışının yükselti basamaklarına göre ve diğer unsurların etkisiyle (litolojik özellikler, toprak faktörü gibi) değişimi hakkında daha detaylı fikir vermesi amacıyla 6 adet bitki kesiti oluşturulmuştur. Geç Holosen boyunca bölgedeki vejetasyon dinamiklerinin zamansal değişimini ortaya koymak amacıyla Gölbaşı Havzası'ndan alınan sediman karotu (GLBS21) üzerinde fosil polen analizleri gerçekleştirilmiştir. Her 10 cm'de 250 polen tanımlanarak oluşturulan veri seti ile R (Rioja) yazılımında fosil polen diyagramı oluşturulmuştur. Karotun kronolojik çerçevesi, iki seviyede (75 ve 325 cm) AMS yöntemiyle yapılan 14C (radyokarbon) tarihlendirmesine ve IntCal20 kalibrasyon eğrisiyle elde edilen takvim yaşlarına dayalı olarak oluşturulan yaş–derinlik modeliyle belirlenmiştir. Fosil polen analizleri (GLBS21 karotu) bölgedeki vejetasyon değişimin zamansal seyrini ortaya koymuştur. Ağaç polenlerinin (AP) %56, otsu polenlerin (NAP) %44 oranında temsil edilmesi, Geç Holosen boyunca yarı açık bir peyzaj karakterine işaret etmektedir. Artemisia, Asteraceae, Amaranthaceae ve Plantago gibi taksonların yüksek oranları, uzun süreli insan etkisinin güçlü göstergeleridir. Gölbaşı Havzası'nda Geç Holosen vejetasyon dinamiklerini belirleyen temel unsur uzun süreli ve sürekli insan etkisi olmuştur. Bu durum, bölgedeki ormanların yerini çalı toplulukları ve antropojenik step türlerine bıraktığı dönüşüm süreciyle açık biçimde ortaya konmuştur.