Yenikapı kurtarma kazılarında ele geçen hayvan kemiklerinin bozulma durumlarının tespiti ve konsolidasyon önerileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, KÜLTÜR VARLIKLARINI KORUMA VE ONARIM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAZAL DAR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ufuk Kocabaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kemik, karmaşık bir hiyerarşik yapı şeklinde bir araya gelmiş organik maddeler, mineral ve sudan oluşan doğal bir bileşiktir. Kemiklerde, başta fiziksel, biyolojik ve kültürel süreçler olmak üzere çeşitli faktörler sonucunda zaman içinde değişiklikler meydana gelmeye başlar. Fiziksel özelliklerdeki bu değişimler, organik ve inorganik kemik bileşenlerinde meydana gelen kimyasal değişikliklerle eşzamanlıdır. Kemik, toprakta bulunan organik veya diğer mineral bileşikler tarafından iyon değişimine, kollajen kaybına, mikrobiyal saldırıya, mineral sızmasına ve infiltrasyona uğramaktadır. Çözünebilir tuzlar tarafından ağırlaşan kemikte; ıslanma/kuruma-donma/çözülme döngüleri sonucunda bozulmalar görülmektedir ve ayrıca güneş ışığına/ultraviyole (UV) radyasyona daha hassas hala gelmektedir. Çevreleyen ortamın alkalinite veya asitliğinin ölçülmesi esasen koruma derecesini belirlemektedir. En önemli faktörler birbirinden bağımsız sayılmayan; lokal pH, toprak hidrolojisi (özellikle kalsiyum, fosfat, hidroksit, hidrojen iyonlarının miktarı), redoks potansiyeli, mikrobiyal aktivite ve sıcaklıktır. Tüm bu faktörler mikro ortamın pH'ını belirlemek için etkileşime girer. Ek olarak kemiğin damar oluşumu, mineral yoğunluğu ve yaşa bağlı diğer özellikleri kemiğin çökelme sonrası stabilitesine katkıda bulunur. Arkeolojik kemik içeren herhangi bir araştırma yaklaşımı, hammaddenin anlaşılmasına ve takdir edilmesine dayanmalıdır. Bu tür bilgiler, koruma ihtiyaçlarını belirlemek ve belirli soruları yanıtlamak için, uygun analitik teknikler hakkında bilinçli seçimler yapmak açısından önemlidir. Tez kapsamında çalışılan kemikler, Yenikapı Kurtarma Kazılarında ele geçen sığır ve koyunların ön tarak, arka tarak, uyluk ve kol kemiklerini içermektedir. Çalışma boyunca bu kemiklerin; şekil, renk, sertlik, doku, bozulma, hasar ve diğer fiziksel niteliklerine ilişkin gözlemlerde bulunulmuştur. Bu kemiklerin fiziksel ve kimyasal açıdan bozulma durumları hakkında ATR-FTIR analizi yapılmıştır. Bu tez sonucunda, Yenikapı Kurtarma Kazıları hayvan kemikleri üzerinde yapılacak analizlerle, kemiklerin yıllar içinde gerçekleşen bozulma durumlarının belirlenmesi, fiziksel özelliklerinin gözlemlenmesi ve korunma durumlarının en iyi seviyede sağlanması hedeflenmektedir. Daha önce çalışılmamış bir konu olduğu için literatüre zenginleştirici bir katkısı olması beklenmektedir.