Kant'ın Ahlak Delili ve Yeni İlm-i Kelama Yansımaları

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUSTAFA ÇIRAK

Danışman: Muhammed Yuşa Yaşar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Modern felsefenin en önemli temsilcilerinden biri olarak nitelendirilen Kant, yeni bir metafizik inşa etme sürecine girdiği kritik projesinin neticesinde, bir postulat olarak Tanrı'nın varlığını delillendirmiştir ve bu delil İslam çevrelerinde ahlak delili olarak isimlendirilmektedir. Şüphesiz modern felsefenin de derinden etkilediği, XIX. yy.'ın son yarısından XX. yy.'ın ilk yarısına kadarki zamana tekâbül eden yeni ilm-i kelam dönemi Osmanlı uleması, Kant'ın genel felsefesiyle ilgilendiği kadar, onun bu delilini de isbât-ı vâcib bağlamında incelemiştir. Bu noktada Kant'ın ahlak delilinin klasik kelam düşüncesinin metotlarını egale eden bir felsefî arka plana dayanması yeni ilm-i kelam dönemi alimlerinin çoğunluğu için olumsuz bir yön olarak görülmekte ve bu nedenle ahlak deliline yaklaşımlar genelde olumsuz ve eleştirel bir tavrı barındırmaktadır. Bu çalışmada hem Kant'ın ahlak delili kritik projesinin bir parçası olarak açıklanacak hem de bu delile ve bu delilin dayandığı kritik projesine dair dönemin alimlerinin isbât-ı vâcib bağlamında yaklaşımlarına yer verilerek karşılaştırmalı bir tahlil yapılmaya çalışılacaktır.