Bazı Gram Negatif Bakterilerde Bakteriyosin Üretimi ve Karakterizasyonu


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Gizem BATTAL

Danışman: Ayten Kimiran

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Antibiyotiklerin yanlış ve yaygın kullanımından dolayı gelişen antibiyotik direnci, halk sağlığı açısından büyük bir tehdit oluşturmaktadır. Bu nedenle araştırmacılar, antimikrobiyal aktiviteye sahip yeni bileşiklerin keşfine ve tanımlanmasına odaklanmıştır. Bakterilerden elde edilen bakteriyosinler, gıda endüstrilerinde biyokoruyucu olarak ve çeşitli terapötik uygulamalarda kullanılabilmektedir. Bu bakımdan bakteriyosinler, antibiyotiklerin yerini alabilecek doğal ve sürdürülebilir bir alternatifi temsil etmektedir. Bakteriyosinler, Gram negatif ve Gram pozitif bakteriler tarafından ortam şartları uygun olmadığı zaman üretilen, genellikle dar etki spektrumuna sahip, antimikrobiyal peptitlerdir. Bakterilerin, ortamda rekabet edebilmek ve sınırlı kaynaklara erişim sağlamak için bakteriyosin ürettiği varsayılmaktadır. Bu tez çalışmasında, daha önceki çalışmalarda çevresel örneklerden izole edilen 42; gıda örneğinden izole edilen 19 bakteri olmak üzere toplam 61 Gram negatif bakterinin patojen bakterilere karşı antibakteriyel aktivitesi incelenmiştir. Gram negatif bakterilerin antibakteriyel aktivitesi ilk olarak canlı hücrelerle, nokta ekim ve agar sandviç yöntemleriyle test edilmiştir. Canlı hücre etkileşimlerinde antibakteriyel aktivite gösteren dokuz Gram negatif bakterinin hücresiz sıvıları (süpernatant) hazırlanmış ve antibakteriyel aktivite noktaekim, agar sandviç, kuyu difüzyon ve disk difüzyon yöntemleriyle test edilmiştir. Antibakteriyel aktiviteye sahip olduğu belirlenen BK96 bakterisinden elde edilen süpernatantın kısmi saflaştırılması %80 doygunlukta amonyum sülfat ve 1:2 oranında kloroform/metanol ile gerçekleştirilmiştir. Kısmi saflaştırma sonucunda elde edilen proteinin moleküler ağırlığı SDS-PAGE yöntemi ile, antibakteriyel aktivitesi nokta ekim yöntemiyle test edilmiştir. Farklı enzimlerin (proteaz, tripsin, α-kimotripsin, α-amilaz ve lipaz), sıcaklıkların (30˚C, 50˚C, 70˚C, 80˚C, 95˚C, 121˚C; 15 ve 30 dakika) ve pH değişimlerinin (2, 4, 6, 8, 10) BK96'dan elde edilen proteinin antibakteriyel aktivitesi üzerine etkisi incelenmiştir. Elde edilen proteinin minimum inhibisyon konsantrasyonu (MİK) 96 kuyucuklu U tabanlı mikropleyt içerisinde mikrodilüsyon yöntemiyle test edilmiştir. Tez çalışması kapsamında ayrıca, BK96 bakterisinden elde edilen proteinin, patojen bakteriler üzerindeki biyofilm inhibisyonunu değerlendirmek amacıyla 24 saatlik anti-biyofilm ve üç günlük olgun biyofilm eradikasyon aktivitesi incelenmiştir. Canlı hücre etkileşimleri deneyleri sonucu, çevresel kaynaklı yedi; gıda kaynaklı iki bakterinin canlı hücrelerinin standart patojen bakterilere karşı antibakteriyel aktiviteye sahip olduğu saptanmıştır. Canlı hücre etkileşiminde antibakteriyel aktivite gösteren dokuz Gram negatif bakteriden sadece BK96 kodlu bakterinin süpernatantının Staphylococcus aureus ATCC 25923 bakterisine karşı antibakteriyel aktiviteye sahip olduğu saptanmıştır. BK96 bakterisinden elde edilen proteinin moleküler ağırlığının 35-55 kDa arasında tespit edilmiştir. Proteaz, tripsin, α-kimotripsin, α-amilaz ve lipaz enzimleriyle muamelesi sonucunda proteinin antibakteriyel aktivitesinde azalma meydana geldiği, en çok aktivite kaybının ise tripsin enziminde meydana geldiği belirlenmiştir. BK96'dan elde edilen proteinin anitibakteriyel aktivitesini farklı sıcaklık değerlerinde yüksek oranda koruduğu, özellikle 70°C ve 95°C'de (30 dk) antibakteriyel aktivitede herhangi bir kayıp olmadığı tespit edilmiştir. BK96 bakterisinden elde edilen proteinin asidik ve bazik pH değerlerinde, antibakteriyel aktivitesini yüksek oranda koruduğu belirlenmiştir. Elde edilen protenin MİK değerleri, S. aureus ATCC 25923, S. aureus ATCC 6538, VRE ATCC 51299, MRSA ATCC 3591 ve S. epidermidis ATCC 1228 bakterilerine karşı 355.52 µg/ml; B. subtilis NCTC 10400 bakterisine karşı 311.08 µg/ml olarak belirlenirken MBK değerleri, S. aureus ATCC 25923 için 422.18 µg/ml, B. subtilis için 355.52 µg/ml olarak belirlenmiştir. BK96 bakterisinden elde edilen proteinin, S. aureus ATCC 25923 başta olmak üzere, çeşitli patojen mikroorganizmaların oluşturduğu biyofilmi azalttığı ve bu patojenlerin oluşturduğu üç günlük olgun biyofilm oluşumunu elimine edebildiği saptanmıştır. BK96'dan elde edilen protein, S. aureus ATCC 25923'ün oluşturduğu biyofilmi 422.18 µg/ml'den 44.44 µg/ml'ye kadar belirlenen her konsantrasyonda azalttığı tespit edilmiştir. Aynı zamanda, BK96'dan elde edilen protein, S. aureus ATCC 25923'ün oluşturduğu 3 günlük olgun biyofilmi 422.18 µg/ml'den 44.44 µg/ml'ye kadar belirlenen her konsantrasyonda azalttığı ve 422.18 µg/ml'de %86.94 oranında olgun biyofilmi elimine ettiği saptanmıştır. BK96 bakterisinden elde ettiğimiz proteinin termostabil özellikte olması, değişen pH değerlerinde aktivitesini koruması, S. aureus ATCC 25923 bakterisine karşı antibakteriyel aktivite göstermesi ve S. aureus ATCC 25923 başta olmak üzere, çeşitli patojen bakterilerin oluşturduğu biyofilmi önleyebilmesi, terapötik ajan olarak, gıda endüstrilerinde ve tıbbi cihazlarda antibiyofilm ajanı olarak kullanım potansiyeli taşıdığını göstermektedir.