Meme kanseri hücreleri üzerinde sitotoksik etkili doğal ve sentetik bileşikler: Bir veri tabanı tasarımı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP OKTAY
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Emine Şeküre Nazlı Arda
Eş Danışman: Çiğdem Erol
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kanser, anormal hücrelerin kontrolsüz bir şekilde bölündüğü, sağlıklı dokulara sızdığı ve yok ettiği bir hastalık grubunu ifade eder. Kardiyovasküler hastalıklardan sonra ikinci önde gelen ölüm nedenidir ve insidansı tüm dünyada hızla artmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü 2020 verilerine göre kadınlarda meme kanseri görülme sıklığı ilk sırayı alırken, bunu akciğer, kolon ve rektum kanserleri takip etmektedir. Meme kanseri hücreleri üzerinde sitotoksik etki gösteren bileşiklerin tanımlanması ve sitotoksisite mekanizmalarının aydınlatılması kemoprevensiyon ve kemoterapötik ilaç geliştirme çalışmaları açısından büyük önem taşır. Literatürde meme kanseri hücre hatları üzerinde sitotoksik etki gösterdiği belirlenmiş çok sayıda bileşik yer almaktadır. Bu bileşikler ve sitotoksisite düzeyleri çok zengin bir veri havuzu oluşturmaktadır. Ancak bu verilerin ilgili yayınlarda dağınık bir biçimde yer alması, sistematik karşılaştırmaların yapılmasını zorlaştırmaktadır. Bu tezde, meme kanseri hücreleri üzerinde sitotoksik aktivite gösteren doğal ve sentetik bileşiklere ait verilere hızlı bir şekilde ulaşılabilmesi amacıyla ilişkisel bir veri tabanı tasarlanmıştır. Veri tabanı 402 sitotoksisite analizi sonucundan, 171 bileşikten ve 157 meme kanseri hücre hattından girdiler içermektedir. Tüm veriler, 2000-2022 yılları arasında saf bileşiklerin ve bitki ekstrelerinin incelendiği 90 çalışmadan derlenmiştir. Oluşturulan veri tabanındaki tüm bu veriler yapılandırılmış sorgu dili (SQL) ile sorgulandığında, deneylerde en çok kullanılan bileşiğin resveratrol olduğu, en çok kullanılan meme kanseri hücre hattının ise MCF-7 olduğu bulunmuştur. Ayrıca veri tabanındaki çalışmaların odağında doğal bileşiklerin yer aldığı ve 90 çalışmanın sadece 8'inde sentetik bileşiklerin analiz edildiği görülmüştür. Güncellenebilir bir dijital kütüphane olarak tasarlanmış bu veri tabanı, bu konuda çalışan araştırmacıların hücre tipi, doğal veya sentetik ajan, işlem süresi, dozu, sitotoksik konsantrasyonu gibi verilere çok kısa sürede ulaşmasını sağlayacaktır. Veri tabanının internet üzerinden kullanıcılara ulaştırılması, meme kanserine karşı yeni ilaç keşfinin çoğu zaman ilk adımı olan in vitro çalışmalara hız kazandıracaktır.