SESSİZLİKTEN FAİLLİĞE:FEMİNİST P4C MODELİYLE ERKEN ÇOCUKLUKTA TOPLUMSAL CİNSİYET ELEŞTİRİSİ

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EBRU KAYA

Danışman: Özgün Akduran Erol

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, erken çocukluk döneminde toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin pedagojik pratikler ve eğitim ortamları ile yeniden üretildiği düşüncesiyle, Çocuklar için Felsefe (P4C) yaklaşımını toplumsal cinsiyet ve pedagojiler çerçevesinde inceleyerek sunduğu eleştirel ve dönüştürücü imkânları tartışmayı amaçlamaktadır. Araştırmada, Thinking: The Journal of Philosophy for Children dergisi tarafından feminizm ve P4C ilişkisine ayrılmış üç özel sayı seçilmiştir. Bu üç sayıda yayınlanan çalışmalar incelenmiş, veriler doküman analizi yoluyla değerlendirilmiş ve feminist içerik analizi çerçevesinde çözümlenmiştir. Analiz süreci; "özne ve faillik", "ses ve sessizlik pratikleri", "bakım etiği", "akıl, beden ve duyguların konumu" ve "cinsiyet yapmak, bozmak ve yeniden yapmak" şeklinde kavramsallaştırılmış bir eksende yürütülmüştür. Dergi sayılarında geleneksel epistemolojiye, felsefeye ve eğitime yönelik feminist eleştiriler ile feminizm ve P4C ilişkisi kurulduğu görülmüştür. Toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin pedagojik pratikler içinde yeniden üretilme riski açıkça ortaya konmuştur. Çalışma, P4C'nin feminist pedagojik değerlerle birlikte toplumsal cinsiyet eşitliğini destekleyici bir potansiyel taşıdığını ancak bu potansiyelin iktidar ilişkileri ve sessizleştirme gibi mekanizmalar göz ardı edildiğinde sınırlı kalabileceğini göstermektedir. Bu bağlamda tezde, feminist bir P4C uygulama modeli önerilmiştir. Sonuç olarak bu tez feminist kuramla P4C'nin kesişiminde erken çocukluk pedagojilerinde toplumsal cinsiyet eşitliği tartışmalarına katkı sunmaktadır.