Eski Uygur Türkçesi metinlerinde organ adları


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BOTAN CUDİ EKMEN

Danışman: Murat Elmalı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Organ adları, bir dilin anlaşılmasında ve bir dilin tarihî seyrinin ortaya konulmasında oldukça değerli ipuçları veren söz varlığı unsurlarıdır. Bu bakımdan, organ adlarını Eski Uygur Türkçesinde incelemek ve çeşitli yönlerini ortaya koymak büyük önem arz etmektedir. Türk dilinde genel olarak organ adlarıyla ilgili bazı çalışmalar bulunmaktadır. Bunların bazısı organ adları üzerineyken bazısı da tıp terimleri ana başlığı altında alt başlık olarak organ adlarının incelenmesi üzerinedir. Bizim çalışmamızı farklı kılan en önemli unsur, çalışmanın alanının yalnızca tıp veya sağlık metinleri ile sınırlı kalmaması, iki yüzü aşkın Eski Uygurca kaynağın incelenip taranması ve organ adlarının çeşitli yönlerden açıklanmaya çalışılmasıdır. Ayrıca Eski Uygur Türkçesi alanında "organ adları" temeline dayandırılarak oluşturulmuş ilk çalışmalardan biri olma özelliğine sahiptir. Çalışmanın giriş bölümünde konu, amaç ve yöntem gibi genel konular üzerinde durulmuş ve incelenen Eski Uygur Türkçesi külliyatı hakkında genel bilgiler verilerek taranan metinler listelenmiştir. Giriş bölümünden sonra Uygurların tarihi üzerinde durulup Eski Uygur külliyatı hakkında bazı detaylı bilgiler verilmiştir. Bir sonraki bölümde organ adları ile ilgili bazı tanımlar ve sınıflandırmalar yapılmıştır. Sınıflandırılarak incelenen organ adları, maddeler halinde ele alınmıştır. Organ adlarının tanımları yapılıp köken ve etimolojileri hakkında bilgiler sunulmuş ve çağdaş lehçelerde ne şekillerde yaşadığı gösterilmeye gayret edilmiştir. Tespit edilen organ adlarıyla ilgili çeşitli (temel anlam, metaforik vb.) örnekler verilerek, ihtiyaç duyulduğu takdirde bazı organ adlarıyla ilgili farklı çıkarımlarda bulunulmuştur. İkilemeler, deyim ve atasözlerinde yer alan organ adlarıyla ilgili de örnekler verilmiştir. Bununla birlikte çalışmanın sonunda söz varlığını ortaya koymak amacıyla "Organ Adları Dizini" oluşturulmuştur. Sonuç kısmında ise yapılan incelemelere dair bazı değerlendirmelerde bulunulmuştur.