YEŞİL SENTEZLENMİŞ NANOPARTİKÜLLERİN PAMUK BİTKİSİNDE STRES TEPKİSİ ÜZERİNE ETKİLERİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GİZEM ŞAFAK BARANSEL
Danışman: Neslihan Turgut Kara
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Nanoteknoloji nano boyutlardaki materyallerin tasarımı, sentezi, manipülasyonu ve yönetimini kapsayan multidisipliner bir bilim dalıdır. Nanobiyoteknoloji ise nanoteknoloji pratiklerinin biyolojideki uygulamaları olarak ifade edilebilir. Nanoteknoloji uygulamalarının yaygınlaşmasıyla nanopartiküllerin güvenilir, sürdürülebilir ve çevre dostu bir sentez yöntemi olan yeşil sentez yöntemleri geliştirilmiştir. Metal nanopartiküller, bitkisel ekstraktlar aracılığıyla yeşil sentez yöntemiyle üretilirken, bitkilerin içerdikleri fitokimyasal bileşenler indirgeyici ajanlar olarak kullanılmış ve böylece yaprak, kök ve gövde gibi bitkinin çeşitli kısımlarının nanopartikül sentezinde etkin bir şekilde kullanılabilmesi sağlanmıştır. Kuraklık stresi su noksanlığı etkisiyle bitkilerin su ihtiyacını karşılayamaması sonucu gelişen bir abiyotik stres koşuludur. Günümüzde yetersiz yağış, suyun yanlış kullanımı, sanayileşme ve küresel ısınma gibi etkenler kuraklık stresinin en büyük nedenlerindendir. Kuraklık stresi bitki gelişimini olumsuz yönde en çok etkileyen abiyotik stres koşuludur ve tarımda büyük verim kayıplarına sebep olmaktadır. Gossypium hirsutum (pamuk); lif, gıda ve yem üretiminde büyük paya sahip en önemli endüstri bitkilerinden biridir. Üretimi Türkiye'de ve dünyada kuraklık stresi sonucunda olumsuz etkilenen bitkiler arasında yer almaktadır. Gossypium hirsutum bitkileri genellikle liflerinin ileri kullanımına yönelik yetiştirilir ve bu nedenle bitkinin geriye kalan kısımlarının ve endüstriyel atıklarının kullanım potansiyelleri üzerine araştırmalar kısıtlıdır. Pamuk küspesi pamuk üretim sırasında açığa çıkan ve yüksek protein içeriğine sahip bir endüstriyel yan üründür. Bu tez çalışması ile yeşil sentezlenmiş gümüş nanopartiküllerin (AgNP) in vitro kuraklık stresi altındaki pamuk bitkileri üzerine etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla öncelikle pamuk küspesi ekstresi kullanılarak AgNP'lerin yeşil sentezi gerçekleştirilmiştir. Kullanılan pamuk küspesi ekstresinin sekonder metabolit içeriği HPLC analizi ile belirlenmiştir. Sentezlenen AgNP'lerin karakterizasyonları; DLS, ZP, SEM-EDS, XRD, UV-Vis ve FTIR analizleriyle gerçekleştirilmiştir. Karakterizasyonu gerçekleştirilen AgNP'ler pamuklara in vitro koşullarda yetiştirildikleri besiyerleri içerisinde uygulanmıştır. Çimlendirilen pamuk bitkileri uygulama içermeyen; MS, yalnızca in vitro kuraklık stresi uygulaması içeren; PEG, yalnızca AgNP uygulaması içeren; AgNP ve in vitro kuraklık stresi ile AgNP'leri içeren; PEG + AgNP uygulama besiyerlerine aktarılmış ve 72 saat bu ortamlarda kültürlenmişlerdir. Uygulama süresi sonunda bitkiler morfolojik, fizyolojik ve moleküler olarak analiz edilmiştir. Morfololojik olarak; kök sayısı, kök ve gövde boyları ve yaprak yüzey alanları belirlenmiştir. Fizyolojik olarak; bağıl su içeriği, biyokütle birikimi, ozmolit birikimi, klorofil a, klorofil b, klorofil a+b ve karatenoid içerikleri değerlendirilmiştir. Moleküler olarak kuraklık stresi ile ilişkili CAT, POD, Cu/Zn SOD, MnSOD, MPK17, CAX2 ve IDI-1 genlerinin UBQ7 geni referans alınarak rölatif gen anlatım analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen tüm veriler incelendiğinde sentezlenen AgNP'lerin Gossypium hirsutum bitkilerine uygulanmasının in vitro kuraklık stresinin bitkide yarattığı olumsuz etkileri hafiflettiği belirlenmiştir. Elde edilen bulgular AgNP'lerin kuraklık stresinin etkilerini hafifletici ajanlar olarak potansiyel kullanılabilirliğine dair umut verici niteliktedir.