Genel işlem koşullarında kapsam (Yürürlük) denetimi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HİLAL YÜKSEL
Danışman: Bilgehan Çetiner
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Borçlar Hukukunda sözleşme serbestisi ilkesi hâkim olmasına rağmen bunun istisnası olan genel işlem koşulları hukukumuzda çok önemli bir yere sahiptir. Çünkü bireylerin kendisinden daha güçlü konumda olan kurumlarla kurdukları sözleşmeler bakımından korunmaya ihtiyaçları vardır. İşte bu koruma da "genel işlem koşulları" adı altında Türk Hukuku'nda ilk kez 2012 tarihli 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile getirilmiştir. Genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir (TBK m. 20/1). Genel işlem koşullarına kaynaklık eden asıl kanun ise Alman Medenî Kanunu'dur. Alman Medenî Kanunu'nda genel işlem koşulları, "Allgemeine Geschäftsbedingungen" adı altında BGB §. 305-310 arasında düzenlenmiştir. Genel işlem koşulları içerisinde kapsam denetiminden ayrı olarak şaşırtıcı genel işlem koşulları denetimi, yorum denetimi, değiştirme yasağı denetimi ve içerik denetimi de yer almaktadır. Ancak bu çalışmada hepsine ayrıntılı değinilemeyeceğinden dolayı bu denetimler özellikle kapsam denetimi çerçevesinde ele alınacaktır. Konumuzun başlığı olan kapsam denetimi ise, sözleşmenin yapılması sırasında düzenleyenin karşı tarafa, bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi verip vermediğini, bunların içeriğini öğrenme imkânı sağlayıp sağlamadığını ve karşı tarafın da bu koşulları kabul edip etmemesi sonucunu belirlemeye çalışmaktadır. Kapsam denetimi açısından önem arz eden bir diğer husus, bunun yaptırımı olarak düzenlenen yazılmamış sayılmanın hukuki niteliğidir. Özellikle kapsam denetiminin incelendiği bu çalışmada bu denetimin anlamı, özellikleri, uygulandığı kişiler, yaptırımı ve uygulamada ne gibi durumlarla karşılaşıldığı ele alınmaya çalışılmıştır.