Ahlâk-ı 'Adudiyye ve Şerhlerinde Erdem Sorunu

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Felsefe Ve Din Bilimleri Bölüm, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Meryem Özlü

Danışman: Ömer Mahir Alper

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Yapay zekâ ve sanal dünya, bilim ve teknik yönündeki ilerlemeler ahlâk hakkındaki tartışmaların kapsamını genişletmiştir. Değişen gelişmeler yanında sabit kalan, değişmeyen bazı noktalar vardır. Değişmeyen unsurlar arasında insanın istek ve ihtiyaçları, tabiatı, davranışları hakkındaki bazı tartışmalar bulunmaktadır. Bu nedenle ahlâk geçmişten bugüne çalışılabilecek bir konu olma özelliği taşımaktadır. Ahlâk ile ilgili çalışılabilecek önemli bir eser 'Adudüddin Îcî tarafından yazılan Ahlâk-ı 'Adudiyye risalesidir. Risalenin altı yüzyıl boyunca şerhleri yazılmıştır. Yazıldığı çağın anlayışına ve yazarın kendi düşünsel birikimine göre şerhlerin meselelere yaklaşımı farklılık gösterir. Bu çalışmada Ahlâk-ı 'Adudiyye yazarı 'Adudüddin Îcî ve Kirmânî, Ebherî, Taşköprizâde, Kâzerûnî şerhi açısından şârihlerin ahlâk meselesine yaklaşımı karşılaştırılmıştır. Ahlâk-ı 'Adudiyye ve şerhleri teorik ahlak, pratik ahlak, ev ve devlet yönetimi olmak üzere dört makaleden oluşmaktadır. Bu tez kapsamında ilk iki makale ana metin ve dört şerh üzerinden incelenmiştir. İlk iki makalede ahlâkın tanımı, tanımda kullanılan kelimelerin farklılaşması, huyların değişmesi tartışması, üç nefis öğretisi ve erdem, erdemlerin birleşimi olarak adâlet, nicelik ve nitelik yönünden erdemler, erdemlerin alt kısımları, erdemlerin korunması, erdemsizliklerin tedavisi, düşünme, itme ve arzu gücünden kaynaklanan erdemsizlikler bahsi yani nefsânî hastalıklar incelenmiştir. Tezde ahlâkın teorik ve pratik boyutları Ahlâk-ı 'Adudiyye ve dört şerhi açısından incelenmiştir. Taşköprizâde ve Kâzerûnî daha çok ahlâkın tasavvufî ve felsefî yönünü, Ebherî ve Kîrmânî ise 'Adudüddin Îcî'nin açtığı başlıkları genişleterek şerh geleneğine katkı sunmuştur. Anahtar Kelimeler: İslam Felsefesi, Ahlâk, 'Adudüddin Îcî, Ahlâk-ı 'Adudiyye, Pratik ahlak, Teorik ahlak.