Osmanlı ordusunda zorunlu askerlik ve aşiretler: Doğu ve Güneydoğu Anadolu örneği (1843-1880)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Timur Kumbar
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Gültekin YILDIZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:II. Mahmud'dan itibaren merkezîleşme eğiliminin gözlemlendiği geç dönem Osmanlı devlet-toplum ilişkilerinde belirleyici faktörlerden olan zorunlu askerlik, memleketin çeşitli yerlerinde halkın farklı tepkileriyle karşılandı. Kimi yerlerde sıkıntısızca asker temin edebilen devlet, merkezî otoritenin ulaşmakta zorlandığı coğrafyalarda dirençle karşılaştı. Bölgesel orduların kurulduğu 1843 ile 93 Harbi'nin etkilerinin devam ettiği 1880 yılları arasında Anadolu'nun doğu ve güneydoğusundaki aşiretlerin zorunlu askerlik hizmetinde bulunmaya karşı gösterdikleri direncin birden fazla sebebi vardı. Dağlarda hâkim olan göçebe yaşam ve bunun doğurduğu aşiret asabiyesinin modern devlet otoritesiyle çatışması kaçınılmazdı. Modernleşmeye zorlanan devlet, aşiretlilerle doğrudan muhatap olmak ve özneleştirdiği bu insanları kolayca devlet dişlilerinin arasına almak istiyordu. Buna karşılık, reislerin otoritelerini yitirmek istememesinin yanında lidere itaat eden aşiretliler de başlarında koruyucu olarak gördükleri ağalarının varlığının devamını istediler. Devlet otoritesinden bağımsız yaşamak, gençlik çağında ifa edilen ve geri dönme ihtimali az olan askerlik hizmetinden daha makul görüldü. Merkez, direnci kırmak için iskân ve sürgünün yanında aşiret liderlerinin taltif edilip maaşa bağlanması ve şeyhlerin aracı olarak kullanımından sonra çaresiz kaldığında asker sevk etmek zorunda kaldı. Mirlerin otoriteleri kırıldı fakat onlardan boşalan alan bu sefer şeyhler tarafından dolduruldu. Devlet de bölge insanını bu şeyhlerin nüfuzundan faydalanarak kullanma yoluna giderek asker toplama maliyetlerini azaltmanın yanında aşiretlerle arasındaki mesafenin de kapanmasını amaçladı.