Güneş Civarındaki Açık Kümelerin Kinematik Analizi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi, Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Seval Taşdemir

Danışman: Selçuk Bilir

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında, Güneş komşuluğunda bulunan açık kümeler kullanılarak Galaksi diskinin kinematik yapısı araştırılmıştır. Bu amaç doğrultusunda Güneş merkezli 1.1 kpc yarıçaplı uzay hacmi içinde yer alan 422 açık küme seçilerek kümeler doğrultusundaki yıldızların Gaia DR3 kataloğundaki fotometrik, astrometrik ve tayfsal verileri bir arada değerlendirilmiştir. Açık kümelerin astrometrik ve astrofizik parametrelerinin belirlenmesinde UPMASK programı kullanılmış ve kümeye üyelik olasılığı 0.5'den büyük yıldızlar dikkate alınarak açık kümelerin ortalama öz hareket bileşenleri, trigonometrik paralaksları ve radyal hızları tayin edilmiştir. Astrofizik parametrelerin tayininde PARSEC eş-yaş eğrileri dikkate alınarak anakol çakıştırma yöntemiyle açık kümelerin renk artığı, uzaklık, metal bolluğu ve yaş parametreleri eş zamanlı tayin edilmiştir. Parametre dejenerasyonluğunu en aza indirebilmek için tayfsal yöntemler ile metal bolluğu tayin edilen 196 açık kümenin demir bollukları literatürden alınmıştır. İncelenen açık kümelerin uzaysal dağılımlarından itibaren Galaktik düzlem üzerindeki yoğunlukları 111.01 kpc-2 ve Güneş'in Galaktik düzlemden dik yüksekliği de Zo = +16 pc olarak hesaplanmıştır. Kinematik analizlerde Güneş civarını temsil eden d = 1 kpc içinde bulunan 375 açık kümenin uzay hız bileşenleri GALPY yazılımı kullanılarak hesaplanmıştır. Kinematik ve astrofizik parametrelerin bir arada değerlendirilmesi neticesinde Oort sabitleri (A, B) ile yerel durağanlık standardı (LSR) değerleri küme yaşlarının bir fonksiyonu olarak hesaplanmış ve Güneş'in gökyüzündeki yönelim doğrultusu tayin edilmiştir. Bunun yanı sıra, kümelerin uzay hız bileşenlerine ait dispersiyonlarıyla birlikte PARSEC eş-yaş eğrilerinden hesaplanan yaşları dikkate alınarak yeni bir kinematik yaş bağıntısı elde edilmiştir. Tez çalışmasında incelenen, açık kümelerin çok boyutlu analizleri neticesinde, Güneş civarındaki temel kinematik parametreler Gaia uydusunun son veri sürümü kullanılarak güncellenmiştir.