Cilt bakım ürünlerinin formülasyonunda potansiyel bir bileşen olarak doğal antimikrobiyal peptit üretimi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞBA TEKER
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Gülruh Albayrak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Doktora tez çalışmasında Zizyphus jujube'nin (hünnap) Snakin-Z antimikrobiyal peptidinin heterolog üretimi ilk kez Escherichia coli'de gerçekleştirildi. Snakin-Z kodlayan AMP'nin nukleotit dizilimi konağın kodon kullanımına göre düzenlendi. Rekombinant pET-14b-SNK vektörü (4771 bç), kalıp ve tamamlayıcı oligonukleotit sentezinden sonra oluşturulan çift iplikli kodlama dizisinin NdeI ile kesilen histidin (His) etiketi içeren pET-14b vektörüne eklenmesiyle oluşturuldu. Snakin-Z kodlayan dizilim pET-14b-SNK'den PZR ile çoğaltıldı ve gulutatyon S-transferaz (GST) etiketi içeren BamHI ile kesilen pGEX-6P-1'e aktarılarak 5085 bç'lik rekombinant pGEX-6P-1-SNK elde edildi. 5464 bç'lik rekombinant pET-14b-GST-SNK, GST/Snakin-Z kodlayan dizilimin pGEX-6P-1-SNK vektöründen PZR ile çoğaltıldıktan sonra NcoI ile kesilen pET-14b plazmitine ligasyonu ile oluşturuldu. Üç vektör sisteminde de klonlanan genleri doğru oryantasyonda ve tek kopyalı taşıyan rekombinantlar seçildi ve Sanger dizi analizi ile doğrulandı. pET-14b-SNK ve pET-14b-GST-SNK rekombinant vektörleri E. coli BL21 (DE3); pGEX-6P-1-SNK ise hem BL21 (DE3) hem Mach1 suşlarına transformasyon ile aktarıldı. Füzyon peptit sentezi için optimal koşulların, her iki suşun transformantlarında, 32 °C sıcaklık ve 100 µM IPTG uygulaması olduğu belirlendi. Üretilen GST/Snakin-Z'ye ait yaklaşık 30 kDa'luk protein bandı hem pGEX-6P-1-SNK hem de pET-14b-GST-SNK vektörlerini taşıyan transformantlarda SDS-PAGE ile görüntülendi ve anti-GST antikoru kullanılarak Western melezleme ile doğrulandı. Kararlı peptit üretimi yüksek hacimde kurulan pET-14b-GST-SNK transformantlarına ait BL21 kültürlerinden sağlandı. GST/Snakin-Z, protein ekstraksiyonundan elde edilen süpernatantlardan glutatyon-agaroz afinite kromatografisi ile yüksek saflıkta ve 10-20 μg/μl miktarda elde edildi. GST/Snakin-Z'nin PreScission Proteazı ile kesimi sonrası PAGE'de gözlenen 26 kDa'lık GST bandı AMP'nin füzyon molekülü olarak üretildiğini doğruladı. Diyaliz ve liyofilizasyon işlemleri sonrası elde edilen ve PBS içerisinde çözülen GST/Snakin-Z'nin antibakteriyal etkisi mikrodilüsyon yöntemiyle araştırıldı. GST/Snakin-Z'nin artan konsantrasyonları (12.5, 25, 50, 100, 150 μM) Gram-pozitif Staphylococcus aureus (ATCC 25923) üremesini %32.17-61.33 azalttı; tüm dozlar kontrole göre istatistiksel olarak anlamlı (p 0.05), %14.40 (p>0.05) azalttı. Diyaliz ile yoğunlaştırılıp ardından liyofilize edilen füzyon peptidi ise DPKH kültürlerinin hücre canlılığını %20.38 (p 0.05) arttırdı. In silico yapı analizleri heterolog Snakin-Z'nin ve füzyon peptidinin ikincil yapılarının sarım ve sarmal motiflerinden oluştuğunu; füzyon peptidinin kıvrım yapılarını da taşıdığını gösterdi. İkincil yapılara ait güvenilirlik skorları öngörülen her iki modelin de güvenilir olduğunu gösterdi. Snakin-Z ve GST/Snakin-Z modellerinde çözücü erişilebilirlik değer aralığı 0-8 arasında idi. Modellerinin her ikisinde de negatif B faktörüne sahip bakiye sayısı pozitif olanlardan fazlaydı. Optimum güven skorlu (C-skor) Snakin-Z ve GST/Snakin-Z 3D modelleri Protein Veri Bankasında (PDB) kayıtlı olan proteinlere benzer topolojilere sahipti. Bu iki 3D modelin PDB'de kayıtlı analogları, benzer protein-ligand bağlanma bölgeleri ve enzim homologları ile ilgili bilgilere ulaşıldı. Gen ontolojisi tahminleri ile moleküler fonksiyonları, metabolik süreçlerdeki yeri ve hücresel bileşen olarak rolleri öngörüldü. Snakin-Z modelinin iki, GST/Snakin-Z'nin ise dört olası disülfit bağına sahip olduğu tahmin edildi. Antibakteriyal etkili olup, doğrudan sitotoksik etki göstermeyen 50 μM GST/Snakin-Z AMP'si; %20 (w/v) SLS, %2 (w/v) NaCl, %0.5 (v/v) Triton X-100, %0.2 (w/v) sitrik asit ve %0.1 (v/v) linalool ile bir araya getirilerek saç ve saç derisi bakımına yönelik kozmetik bir ürün olan şampuan formülasyonu oluşturuldu. Moleküler etkileşimlerinin aydınlatılması ile birlikte yüksek ölçekte üretiminin sağlanması durumunda GST/Snakin-Z'nin çeşitli endüstri alanlarında ve farmasötik üretiminde kullanım potansiyeli bulunmaktadır.