Muhammed B. Korkmaz'ın "Nesrü'l-Cümân Min Fethi'r-Rahmân" Adlı Eserinin Tahkiki Ve İncelenmesi (Neml Sûresinin Başından Yasin Sûresinin Sonuna Kadar)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölüm, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Arapça

Öğrenci: Ali HÜSEYİNOĞLU

Danışman: Ziyad Ravaşdeh

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, âlim Nâsrüddîn Muhammed b Korkmaz el-Aktamrî el-Kâhirî el-Hanefî el-Çerkesî'nin (ö. 882/1478) yazdığı tefsirinin, Neml suresinden Yasin suresine kadar olan bölümünün el yazması nüshasını incelemekte ve tahkik etmektedir. İbn Korkmaz, Memlük döneminde hicri 9. yüzyılda Kahire'de yaşamış ve eğitimde bilimsel gelenekleri koruyan âlimlerden biriydi. Dini bilimler ve tefsirdeki derinliğinin yanı sıra şiir, edebiyat, Arap dili ve belagatinde de ustaydı. Ayrıca astronomi, tıp, kimya ve huruf ilminde de bilgi sahibiydi. Çeşitli alanlarda birçok kitap yazdı, ancak kendisi ve eserleri hak ettiği şöhreti kazanamadı. Bunun nedeni, biyografi kitaplarında kendisi ve eserleri hakkındaki bilgi azlığıdır. "Nesrü'l-Cümân min Fethi'r-Rahmân" adlı tefsiri iki cilt içinde dört bölümden oluşmaktadır. Bu tefsir, daha kapsamlı olan "Fethu'r-Rahmân fî Tefsîri'l-Kur'ân" adlı tefsirinin bir özetidir. Benzersiz ve yaratıcı beyanî üslubuyla öne çıkan bu eser, tamamen secili bir üslupla kaleme alınmıştır. Yazar, tefsirinde sistematik bir metodoloji izlemiş, ayetleri konularına göre bölümlere ayırmış, her bölümü secili bir başlıkla adlandırmış ve her sureyi dua ile sonlandırmıştır. Bu araştırma, İbn Korkmaz'ın yaratıcı üslubu ile bilimsel içeriği nasıl birleştirdiğini, ayetlerin anlamını bozmadan tefsirinde seciyi nasıl kullandığını keşfetmeye gayret göstermiştir. Metinlerin analizinden, yazarın rivayetten çok dirayete dayandığı, işarî ve tasavvufî yönlere önem verdiği anlaşılmaktadır. Ben bu tezde edisyon kritik yöntemi izledim, İbn Korkmaz'ın biyografisini yazdım, tefsiri ve kullandığı metodu incelediim, ardından ilgili sureleri tahkik ettim. Son olarak, ulaşılan önemli sonuçları bir dizi öneriyle birlikte belirttim. Sonuçların en önemlisi, İbn Korkmaz'ın kelami, fıkhî ve ahlaki meseleleri ele alış metodudur. Onun bu üslubu, bu konuları ihtiyatla ele almasıyla öne çıkar. Bu özgün yaklaşım, onun tefsirini hassas konuların ele alınışını inceleyen araştırmacılar için değerli bir kaynak haline getirmiştir. İbn Korkmaz, tefsirinin tamamında çeşitli seci tekniklerini kullanmış, seci uğruna metnin asıl anlamını bozmadan veya ana konudan sapmadan üstün bir beceri sergilemiştir. Anahtar Kelimeler: Tefsir, İşarî Tefsir, Nesrü'l-Cümân, Fethu'r-Rahmân, İbn Korkmaz, Seci, Neml Suresi, Kasas Suresi, Ankebut Suresi, Rum Suresi, Lokman Suresi, Secde Suresi, Ahzab Suresi, Sebe Suresi, Melaike Suresi, Yasin Suresi.