Duygusal emeğin iş stresine etkisinde psikolojik dayanıklılığın rolü: Sağlık sektöründe bir araştırma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KANAN ASLANOV
Danışman: Ebru Doğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüz iş yaşamında duygular, yalnızca bireysel deneyimleri değil; aynı zamanda örgütsel süreçlerin sürdürülebilirliğini ve kurumsal performansı doğrudan etkileyen kritik bir unsur haline gelmiştir. Bu durum, özellikle insanla doğrudan iletişimin temel olduğu ve hizmet sunumunun yoğun duygusal etkileşim gerektirdiği sağlık sektöründe daha belirgin bir şekilde kendini göstermektedir. Sağlık sektörü, toplum sağlığını koruma ve geliştirme gibi temel işlevleri yerine getirmesi bakımından stratejik bir öneme sahiptir. Bu nedenle, sektörde görev yapan sağlık çalışanlarının duygusal süreçlerinin yönetilmesi; yalnızca bireysel psikolojik iyi oluşları açısından değil, aynı zamanda hasta memnuniyeti, hizmet kalitesi ve kurumların sürdürülebilir başarısı bakımından da büyük önem arz etmektedir. Son yıllarda hasta sayısındaki artış, hizmete yönelik beklentilerin yükselmesi ve iş gücü kaynaklarının yetersizliği, özellikle kamu hastanelerinde görev yapan sağlık çalışanlarının iş yükünü artıran başlıca etkenler arasında yer almaktadır. Öte yandan, özel sağlık kurumlarında çalışan personel, hizmet kalitesinin hasta memnuniyetine bağlı olarak değerlendirildiği daha rekabetçi bir ortamda görev yapmaktadır. Bu durum, çalışanların yalnızca teknik yeterliliklerini değil, aynı zamanda duygusal ifade biçimlerini ve hasta ilişkilerini de titizlikle yönetmelerini gerektirmekte; dolayısıyla farklı türde duygusal emek taleplerine maruz kalmalarına neden olmaktadır. Alanyazında, bu tür yapısal farklılıkların çalışanlar üzerindeki etkilerinin değişkenlik gösterebildiğine işaret eden çeşitli bulgular yer almaktadır. Kamu sağlık kurumlarında çalışanlar daha çok yoğun hasta akışı, personel eksikliği ve bürokratik süreçlerle karşı karşıya kalırken; özel sağlık kurumlarında ise hizmetin müşteri odaklı yapısı, çalışanlar üzerinde duygularını kontrol etme ve dışa vurumlarını sınırlandırma yönünde baskı yaratabilmektedir. Bu bağlamda, duygusal emek, iş stresi ve psikolojik dayanıklılık gibi değişkenlerin kamu ve özel sağlık kurumlarında farklı dinamiklerle etkileşime girdiği düşünülmektedir. Bu tez çalışmasının amacı, sağlık sektöründe görev yapan çalışanların duygusal emek düzeyleri ile iş stresi arasındaki ilişkide psikolojik dayanıklılığın aracı rolünü incelemek ve bu ilişkilerin kamu ve özel hastaneler bağlamında nasıl farklılaştığını değerlendirmektir. Nicel araştırma yöntemi benimsenerek, İstanbul ilinde yer alan iki kamu ve üç özel hastanede görev yapan, basit tesadüfi örnekleme yöntemiyle seçilen toplam 698 sağlık çalışanı üzerinde yürütülen bu araştırmanın bulgularına göre; duygusal emek ile iş stresi arasında pozitif, duygusal emek ile psikolojik dayanıklılık arasında pozitif, psikolojik dayanıklılık ile iş stresi arasında ise negatif yönde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Yapısal eşitlik modeli bulguları, psikolojik dayanıklılığın duygusal emek ile iş stresi arasındaki ilişkide kısmi aracı bir rol üstlendiğini ortaya koymuştur.