MİMARLIK TOPOĞRAFYA İLİŞKİSİNİN SAYFİYE ALANLARINDA TOPOLOJİK İRDELENMESİ: 1970-1990 YILLARINDA BODRUM ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Özlem Dobrçan
Danışman: Zeynep Yazıcıoğlu Halu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Mimarlık ile topoğrafya her zaman ilişkili olmuştur. Özellikle sayfiye alanlarında tasarlanan yerleşimlerde topoğrafya mimari tasarım kararlarını etkileyen önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmanın konusu da mimarlık ile topoğrafya arasındaki ilişkiyi sayfiye mekanları üzerinden incelemektir. Ancak mimarlık ve topoğrafyanın, aralarındaki çok yönlü etkileşim sebebiyle, fiziksel ilişkisinin kuramsal boyutunu tek bir çerçeve altında anlamak zordur. Bu sebeple, bu araştırmada mimarlık-topoğrafya arasındaki fiziksel ilişki topoloji bağlamında incelenmiştir. Topoloji, mimarlıkta sıklıkla karşımıza çıkan ve çeşitli alt başlıklarla mimarlık araştırmalarına eşlik eden, varlıkların metrik özelliklerinden çok birbirleriyle olan ilişkileri ile ilgilenen matematiğin bir dalıdır. Bu tez çalışmasının amacı mimarlık-topoğrafya ilişkisini topolojik açıdan sayfiye alanları üzerinden incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, tezin yöntemini literatür taraması ile kurgulanan kuramsal arka planın alan çalışması ile sınanması oluşturmaktadır. Çizilen arka plan ile mimarlık-topoğrafya ilişkisinin topolojik bakış ile değerlendirilebileceği savına ulaşılmıştır. Bu sav doğrultusunda, Bodrum Yarımadası alan çalışması olarak seçilmiş, burada yer alan üç sayfiye yerleşimi önerilen kriterler ile incelenmiştir. Tezin kuramsal kapsamı, mimarlık, topoğrafya, topoloji ve sayfiye mekanı ile sınırlandırılmıştır. Tezde, mimarlık-topoğrafya ilişkisini topolojik olarak incelemeye konu olan sayfiye mekanları, yazlık siteler ile sınırlandırılmıştır. Yazlık siteler, birkaç kuşağın yoğun ilişkiler kurduğu ve dönemin yaşam tarzını yansıtan organik yapılardır. Günümüzde tatil anlayışı değişmiş ve imkanlar artmış olsa da, Türkiye'de tasarlanmış olan bazı yazlık siteler, süregiden etkin yaşamsal faaliyetleri ve mimari yaklaşımları ile, halen önemli birer mimari ürün olarak yaşamlarını devam ettirmekte ve mimarlık literatüründeki yerlerini korumaktadır. Alan çalışması için seçilen Bodrum da bu yönde yazlık sitelere ev sahipliği yapması, yazlık site hayatının devamlılığını koruması ve Türkiye'deki önemli bir sayfiye mekanı olması sebebiyle seçilmiştir. Aynı zamanda Bodrum'un zorlu arazi şartlarına sahip bir topoğrafyasının olması da seçilme nedenlerinden bir diğeridir. Bu sebeplerle bu tez çalışması; mimarlık ve topoğrafya ilişkisini, topolojik bakışla, Bodrum'da 1970-1990 yılları arasında yapılmış sayfiyeler olan Aktur Sitesi, Demir Tatil Köyü ve Hekimköy Tatil Sitesi üzerinden irdelemeyi hedeflemektedir. Bu sınırlar çerçevesinde beş ayrı bölümden oluşan bu çalışmada, birinci bölüm amaç, kapsam, malzeme ve yöntemin anlatıldığı bölümdür. İkinci bölümde tezin ana ekseni olan mimarlık ve topoğrafya konuları detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Tezin bağlamını oluşturan topoloji konusu da bu bölümde açıklanmıştır. Üçüncü bölüm tezin çalışma alanını oluşturan sayfiye ve Bodrum'a ayrılmıştır. Burada, detaylıca irdelenmek üzere seçilen söz konusu sayfiyeler de tanıtılmış ve alan çalışmasının kapsamı Bodrum'daki üç sayfiye ile sınırlandırılmıştır. Dördüncü bölüm, ortaya konan tüm bilgilerin tezin amacı ve kapsamı doğrultusunda çalışma alanları üzerinde incelenmesini içerir. Beşinci bölüm ise sonuçların ortaya konduğu bölümdür. Çalışma alanları, tezde ikinci bölümde detaylandırılmış olan özellikle topoğrafyaya yerleşme biçimleri üzerinden değerlendirilmiştir. Her üç alanda ulaşım ağının eğrisel ve organik bir şekilde topoğrafyaya göre düzenlendiği, bu ulaşım ağından oluşan yapı adalarında da konut birimlerinin çizgisel ve/veya kümesel ilişki kurduğu görülmüştür. Tip birimlerden oluşan bu sayfiye alanlarında, yapı birimi ölçeğinde yapılar araziye uyumlandığı için, alanda noktasal olarak kazı-dolgu yapılarak arazi biçimi değiştirilmiş olsa da üçüncü boyutta her üç alanda arazi biçiminin korunduğu söylenebilir.