Vergi sistemlerinin optimum vergileme ilkeleri açısından değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2001

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HASAN GÜL

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ahmet İNCEKARA

Özet:

ABSTRACT One of the main issues in public economics is the appropriate design of a tax system. Designing of a tax system is usually required to balance the various desirable attributes of taxation. such as the equity, efficiency and simplicity. Some of these attributes have been analyzed in the area of research that is commonly known as "optimal taxation". Optimal taxation theory is a normative approach, which is based on standard tools of welfare economics. Under this approach, the government makes its choices in order to maximize "social welfare function", which indicates the value that society places on the welfare of different individuals. The spirit of the optimal taxation theory is accepting that the efficiency costs of taxation are potentially large, and therefore it is important to focus attention on how to minimize these costs. In general, the optimal tax rules involve balancing these equity and efficiency consideration in the choice of taxes. The first aim of this study is to show the main results derived from the optimal taxation theory. Secondly, find out the effects of these theoretical findings on the tax reform studies and tax politics. Finally, evaluate the Turkish tax system regarding the theoretical results derived from the optimal taxation theory and internationally accepted taxation standards. The major results that have been derived from this theory can be classified according to the main types of taxes. As regarding the commodity taxes, on efficiency grounds, tax rates should be chosen to achieve equal proportional reductions in the demand for all commodities, so that goods with more elastic demands should be taxed at lower rates. However, on equity grounds, goods consumed more heavily by lower income groups should be taxed at lower rates. On the other hand, as regarding income taxes, on efficiency grounds, individuals who labor supply decisions are more responsive to taxes should face lower marginal tax rates. However, on equity grounds, those individuals who are making more money should face higher marginal tax rates. ÖZ Kamu ekonomisi alanındaki temel konulardan birisi uygun bir vergi sisteminin oluşturulmasıdır. Böyle bir sistem adalet, etkinlik ve basitlik gibi vergilemede arzu edilen çeşitli özelliklerin dengelenmesini gerektirir. Bu özelliklerden bazıları genellikle optimal vergileme olarak bilinen bir alanda analiz edilmektedir. Optimal vergileme teorisi, refah ekonomisinin standart araçlarını kullanan normatif bir yaklaşımdır. Bu yaklaşımda devlet seçimini, farklı bireylerin refahına toplumca verilen ağırlıkları yansıtan sosyal refah fonksiyonunu maksimum kılacak şekilde yapar. Optimal vergileme teorisinin özü, vergilemenin etkinlik kaybının potansiyel olarak yüksek ve bu sebeple de bu maliyetlerin minumuma indirilmesinin yolları üzerinde yoğunlaşmanın önemli olduğunun kabulüdür. Optimal vergileme kuralları genellikle, vergilerin seçiminde adalet ve etkinlik düşüncelerinin dengelenmesi gereğini içerir. Bu çalışmanın ilk amacı, optimal vergileme teorisinden elde edilen temel sonuçları göstermektir. İkinci olarak, bu teorik bulguların vergi reform çalışmaları ve vergi politikaları üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Son olarak da optimal vergileme teorisinden elde edilen sonuçları ve uluslararasında kabul gören vergileme standartlarını dikate alarak Türk Vergi Sistemini değerlendirmektir. Bu teoriden elde edilen temel sonuçlar ana vergi türleri itibariyle sınıflandırılabilir. Mal ve hizmetler üzerine uygulanan vergiler dikkate alındığında, etkinlik temelinde, vergi oranlarının tüm malların talebinde eşit oranlı azalmalar meydana getirecek şekilde seçilmesi gerekmektedir. Bu durum talebi daha esnek olan malların daha düşük orandan vergilendirilmesini gerektirir. Ancak adalet temelinde, düşük gelirli kimseler tarafından tüketilen malların daha düşük orandan vergilendirilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan gelir vergisi ele alındığında, etkinlik temelinde, emek arzı kararları vergilerden daha çok etkilenen kişilere daha düşük vergi oranlan uygulamak gerekmektedir. Ancak adalet temelinde, daha fazla para kazanan kişilere daha yüksek marjinal vergi oranları uygulanmalıdır.