Miyofibroblast farklılaşmasının düzenlenmesi ve bazı LncRNA'ların etkisinin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE YILDIRIM
Danışman: Füsün Öztay
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İdiyopatik pulmoner fibrozis, ilerleyici tipte, kronik ve ölümcül bir interstisiyel akciğer hastalığıdır. Miyofibroblastlar aşırı miktarda ekstrasellular matriks (ECM) elemanlarını üretip hücre dışına salgılayarak ECM elemanlarının interstisiyumda birikmelerini sağlayan, İPF moleküler patogenezinde etkili başlıca hücrelerdir. Bu nedenle, mevcut anti-fibrotik yaklaşımlarda fibroblast/miyofibroblast proliferasyonunun, farklılaşmasının önlenmesi, miyofibroblastların veya matrikste biriken ECM elemanlarının yok edilmesine yönelik uygulamalar yapılmaktadır. Pulmoner fibroziste, apoptoza direnç gösteren miyofibroblastların otofaji ile yok edilmesi hakkında çok az şey bilinmektedir. Çalışmada, bilinen anti-fibrotik yaklaşımlara alternatif olarak, kolşisin (CLC) kullanımıyla ECM elemanlarını taşıyan sekresyon vesiküllerinin hücre içinde mikrotübül aracılı taşınmalarının engellenmesi ve hücre içinde birikimlerinin sağlanması hedeflenerek, insan akciğer miyofibroblastlarında hücresel bir stresin yaratılması ve bu stresin hücrelerde anti-fibrotik bir yanıt oluşturulması amaçlandı. Ayrıca, anti-fibrotik yanıtı miyofibroblast farklılaşması, proliferasyonu ve ölüm mekanizmaları yönünden açıklamak ve fibrozisle ilişkili olduğu bilinen CD99P1, LINC00941, TUG1 ve TP53TG1 LncRNA'larının bu anti-fibrotik yanıta muhtemel katkılarını belirlemek amaçlandı. İnsan akciğer fibroblast hücrelerinden (MRC-5 hücreleri) 4 deney grubu oluşturuldu: I-kontrol grup; II- tek doz transforme edici büyüme faktörü (TGF)-β (5 ng/ml) ile miyofibroblast farklılaşması uyarılan grup; III- deneyin 0 ve 24. saatinde CLC (0,01 µM) uygulamaları yapılan grup ve IV-TGF-β+CLC uygulamaları yapılan grup. Madde uygulamalarını takiben deneyin 24, 48 ve 72. saatlerinde hücreler toplandı. CLC'nin etkin dozu MTT testi, mikrotübül depolimerizasyonu anti-α-tubulinin immunofloresan işaretleme yöntemi ve hücrelerin proliferatif yanıtı BrdU proliferasyon testi belirlendi. Miyofibroblast farklılaşması (α-SMA, hücre içi ve dışı kollagen ve fibronektin miktarları), miyofibroblastlarda apoptotik (aktif-kaspaz3, Bax ve survivin) ve otofajik yanıt (Beklin1, ATG-5, LC3BI-II çevrimi ve LAMP2), ve hücresel stres (Hsp70 ve Hsp90) ile ilişkili proteinlerin miktarlarındaki değişimler Western blot analizlerle saptandı. Nötral kırmızı boyası alımı ile lizozomal aktivite ve flörometrik yöntem ile hücre içi reaktif oksijen türlerinin miktarı analiz edildi. CD99P1, LINC00941, TUG1 ve TP53TG1 LncRNA'larının ve COL1A, FN1 ve ACTA2 genlerinin gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (RT-qPCR) ile ekspresyon analizleri yapıldı. Ayrıca, hücrelerde meydana gelen ultrastrüktürel değişimler geçirimli elektron mikroskobik analizler ile saptandı. TGF-β, MRC-5 hücrelerinde α-SMA protein miktarını (p<0,05), kollagen-1α (48 ve 72. saatler için p<0,05 ve p<0,01) ve fibronektin (24 ve 48. saatler için p<0,01) gibi ECM elemanlarının üretimini ve hücre dışına (p<0,01) salgılanmalarını zamana bağlı olarak arttırdı. İlaveten, TGF-β, hücrelerin proliferasyon kapasitesini sınırlayarak (24, 48 ve 72. saatler için p<0,01, p<0,05 ve p<0,05) ve hücrelerde apoptotik ve otofajik sinyalleri azaltarak hücrelerdeki fibrotik yanıtı kuvvetlendirdi. TGF-β ile uyarılan MRC-5 hücreleri üzerinde yapılan CLC uygulamaları, mikrotübül depolimerizasyonunu sağlayarak, hücre içinde kollagen ve fibronektin gibi ECM elemanlarının birikimine ve böylece, özellikle deneyin 72. saatinde, onların hücre dışına salgılanmalarının azaltılmasına neden oldu (p<0,05). Bu birikim hücrelerde ROS (p<0,05) ve Hsp90 stres proteininin (p<0,001) miktarını arttırdı, hücresel stresi tetikledi ve bu hücrelerde çok yönlü bir anti-fibrotik yanıtın gelişmesini sağladı. TGF-β+CLC uygulamaları, Smad4 protein miktarını düşürerek (24, 48 ve 72. saatler için p<0,05, p<0,01 ve p<0,001) Smad bağımlı TGF-β sinyal yolu aktivasyonunu azalttı ve miyofibroblast farklılaşmasını geriletti. TGF-β+CLC uygulamaları, TGF-β tarafından proliferasyon kapasitesi azaltılan MRC-5 hücrelerinde farklılaşmanın en düşük seviyede olduğu deneyin 72. saatinde, mevcut hücrelerde proliferasyon yanıtının oluşmasını ve yeniden proliferasyon kapasitesi kazanmalarını engelledi (p<0,05). TGF-β+CLC uygulamaları, TGF-β tarafından apoptoza direncin teşvik edildiği MRC-5 hücrelerinde Smad bağımlı TGF-β sinyal yolu aktivasyonunun azaltılmasına rağmen, bu hücrelerde apoptoza karşı gelişen direnci kıramadı. TGF-β+CLC uygulamaları yapılan MRC-5 hücrelerinde aktif kaspaz-3 (48 ve 72. saatler için p<0,001), Bax (24, 48 ve 72. saatler için p<0,05, p<0,01 ve p<0,01) ve survivin ( 72. saat için p<0,05) protein seviyelerinin düşük olduğu belirlendi. TGF-β+CLC uygulamaları, TGF-β tarafından otofajik yanıtın azaltıldığı MRC-5 hücrelerinde deneyin 24. saatinden itibaren LC3BI-LC3BII çevrimini uyarmak suretiyle bu hücrelerde otofajik yanıtın gelişmesine neden oldu (24, 48 ve 72. saatler için p<0,001, p<0,05 ve p<0,01). Elektron mikroskobik analizler, bu hücrelerde salgı vesiküllerinin birikmesine paralel olarak otofajik vakuol oluşumunun artış gösterdiğini ortaya koydu. Her ne kadar lizozomal aktivitede bir düşüş tespit edilmiş olsa da, bu hücrelerde lizozom-otofagozom etkileşimlerinin saptanması ve hücre ölümlerinin gözlenmesi otofajik ölümün sınırlı olsa da gerçekleştiğini işaret etmektedir. Üstelik, hücresel stresin en üst seviyeye ulaştığı deneyin 72. saatinde ERK (p<0,05) ve AKT (p<0,05) sinyal yollarının uyarılan aktivasyonu bile bu hücreleri hayatta tutmada başarılı olamadı. TGF-β ve TGF-β+CLC uygulamalarının yapıldığı MRC-5 hücrelerinde, CD99P1, LINC00941, TUG1 ve TP53TG1 LncRNA'larının ekspresyon profilleri dikkate alındığında, miyofibroblast farklılaşmasının uyarıldığı durumlarda CD99P1 ekspresyonunun düzenli bir artış gösterdiği (p<0,05) ve farklılaşmanın geriletildiği durumlarda ise ekspresyonunun düştüğü (24. saat için p<0,01; 48 ve 72. saatler için p<0,05) belirlendi. Bu veri, CD99P1'in miyofibroblast farklılaşma derecesinin belirlenmesinde ve pulmoner fibrozis gelişiminin takibinde kullanılabilecek iyi bir belirteç olabileceğini işaret etmektedir. TGF-β+CLC uygulamalarıyla miyofibroblast farklılaşmasının kuvvetli olarak geriletildiği, salgı vesiküllerinin birikimi nedeniyle hücresel stresin en yüksek olduğu, lizozom aktivitesindeki düşüşe rağmen otofajik yanıtın uyarıldığı deneyin 72. saatinde deneyin 48. saatine göre LINC00941 LncRNA ekspresyonun artmasının (p<0,01) otofajik yanıtın sınırlandırılmasına katkı sağlayabileceğini, TUG1 LncRNA ekspresyonun artmasının (p<0,05) bu hücrelerde otofajik yanıtı kuvvetlendirme yönünde etki gösterebileceğini düşündürmektedir. Çalışmadan elde edilen verilere dayanarak, CLC'nin miyofibroblast proliferasyonu ve farklılaşmasını azaltan, miyofibroblastlarda otofajik hücre ölümünü uyararak miyofibroblastları ortadan kaldıran çok yönlü-güçlü bir anti-fibrotik ajan olarak kulanılabileceğini düşünmekteyiz.